شناسایی مفاهیم، ابعاد و محورهای توسعه گردشگری ورزشی با رویکرد آمایش سرزمین

هدف تحقیق حاضر طراحی مدل توسعه گردشگری ورزشی ایران با رویکرد آمایش سرزمین بود لذا در طراحی روش کار این مطالعه به روش ترکیبی از نوع طرح های آمیخته اکتشافی برنامه ریزی و در مرحله اجرا در دو فاز کیفی و کمی به ترتیب انجام شد. از آنجا که این مطالعه به دنبال درک بهتر از چگونگی توسعه گردشگری ورزشی کشور با توجه به آمایش سرزمینی بود، فاز نخست تحقیق به شکل کیفی و فاز دوم به شکل کمی انجام شد. روش تحقیق در فاز اول (کیفی) تحقیق از نوع پیمایشی بود که بر مبنای رویکرد نظریه داده بنیاد و رهیافت ظاهر شونده یا طرح کلاسیک گلیسر (Glaser, ۱۹۹۲) در سه گام کدگذاری، باز محوری و انتخابی عملیاتی و در نهایت الگوی کیفی طراحی شد. جامعه آماری این مرحله شامل افراد خبره حوزه گردشگری ورزشی، برخی از کارشناسان خبره در انجمن گردشگری ورزشی یا مسئولان کمیته های گردشگری ورزشی در استان ها، برخی از کارشناسان خبره وزارت میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی یا وزارت ورزش و جوانان، برخی از اساتید خبره مدیریت ورزشی با تخصص گردشگری ورزشی با سابقه پژوهش در حوزه گردشگری ورزشی بودند. داشتن مدرک دکتری تخصصی با حداقل ۵ سال سابقه کاری در حوزه گردشگری ورزشی و چاپ تالیفاتی در این زمینه برای اساتید دانشگاهی و تجربه کاری و عملکرد قابل قبول برای کارشناسان خبره سازمان های مرتبط با گردشگری و ورزش از معیارهای انتخاب افراد بود. لذا جامعه مذکور دارای شرایط لازم آشنایی کامل به مبانی نظری، مدیریتی و عملکردی بودند. با توجه به مفروضات اساسی و زیربنایی رویکرد کیفی، تعداد نمونه پیش از اجرای بخش کیفی تحقیق تعیین نشده و فرایند نمونه گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. از آنجا که نمونه مد نظر صاحب نظران متخصص بود ابتدا سعی شد از طریق نمونه گیری هدفمند و استراتژی نمونه گیری در دسترس، خبرگان اصلی شناسایی و انتخاب شوند. سپس از طریق نمونه گیری گلوله برفی سایر اعضای نمونه گزینش شدند. روند نمونه گیری به این صورت بود که ابتدا دو نفر از صاحب نظران مورد مصاحبه قرار گرفتند (نمونه گیری در دسترس)، سپس از آنها درخواست شد سایر افراد صاحب نظر حوزه را با توجه به معیارهای قید شده مد نظر معرفی نمایند (نمونه گیری گلوله برفی). برای گردآوری اطلاعات در فاز کیفی با روش مصاحبه عمیق ساختار نیافته، گویه های گردشگری ورزشی ایران با رویکرد آمایش سرزمین از دید افراد متخصص و خبره در موضوع تحقیق شناسایی شد. سپس داده های مصاحبه ها به روش گلایزر کدگذاری شدند. در کدگذاری باز برای هر سطر یا پاراگراف یک اسم یا عنوان با توجه به کلمات پاسخ دهندگان اختصاص یافت. در مرحله بعد با کدگذاری محوری تلاش شد تا کدهای استخراجی در مرحله ی ابتدایی با یکدیگر در ارتباط قرار گیرند و برای این مهم مجددا به متن مصاحبه ها مراجعه و کدگذاری نهایی و انتخابی صورت گرفت. در این بخش مقایسه مستمر بین طبقه ی کدها صورت گرفت تا انتخاب های دقیقی صورت گیرد چون در این بخش از مطالعه تاکید اصلی روی مصاحبه با خبرگان قرار داشت، لذا خبرگان بر اساس تقسیم بندی آمایش سرزمینی و منطقه جغرافیایی خود نظر دادند. البته با مرور مستندات علمی مرتبط زمینه تفسیر و تحلیل اطلاعات به دست آمده و الگوی تدوین شده، فراهم گردید. روش های گردآوری داده ها شامل مصاحبه های نیمه ساختاریافته و یادداشت برداری تامین شد و در فرایند مصاحبه ها به منظور ثبت دقیق داده ها و تمرکز بیشتر مصاحبه کننده و مصاحبه شونده با کسب اجازه از مصاحبه شوندگان، تمامی مصاحبه ها ضبط و نکات کلیدی هر مصاحبه نیز یادداشت برداری شد. هر چند اشباع نظری داده ها در مصاحبه پانزدهم رخ داد، اما مصاحبه ها تا آخرین نفر (نفر هجدهم) ادامه یافت و چون اطلاعات جدیدی به دست نیامد انجام مصاحبه ها متوقف شد. مصاحبه ها مدت زمانی بین ۳۱ تا ۴۵ دقیقه به طول کشید. تجزیه و تحلیل داده های بخش کیفی با استفاده از سیستم کدگذاری، باز محوری و انتخابی و رهیافت ظاهر شونده یا طرح کلاسیک گلیسر به کمک نرم افزار Nvivo نسخه ۱۰ انجام و در نهایت الگوی کیفی عوامل موثر بر توسعه گردشگری ورزشی کشور طراحی شد.

کلیدواژه ها:

گردشگری ورزشی ، آمایش سرزمین ، توسعه ، مدل توسعه ، روش ترکیبی