پیامدهای اجتماعی و فرهنگی بافتهای فرسوده شهری بر انسجام اجتماعی و سرمایه اجتماعی ساکنان

بافتهای فرسوده شهری یکی از مهمترین چالشهای مدیریت شهری و توسعه پایدار در ایران به شمار می آیند که علاوه بر مشکلات کالبدی و اقتصادی، پیامدهای اجتماعی و فرهنگی گسترده ای نیز به همراه دارند. این پژوهش با رویکردی جامعه شناختی و به شیوه توصیفی-تحلیلی و بر اساس منابع کتابخانه ای و اسنادی انجام شده است. هدف آن بررسی اثرات اجتماعی و فرهنگی زندگی در بافتهای فرسوده بر انسجام اجتماعی و سرمایه اجتماعی ساکنان است. یافته های حاصل از مرور متون و اسناد نشان می دهد که سکونت در این بافتها معمولا با کاهش اعتماد اجتماعی، تضعیف شبکه های حمایتی، ضعف مشارکت محلی و افزایش احساس محرومیت نسبی همراه است. از منظر فرهنگی، دلبستگی به هویت تاریخی محله از یک سو و نارضایتی ناشی از فرسودگی کالبدی و کمبود خدمات از سوی دیگر، نوعی دوگانگی در احساس تعلق مکانی ایجاد می کند همچنین تمرکز گروه های کم درآمد و مهاجران در این مناطق موجب بازتولید نابرابری های اجتماعی و افزایش آسیب پذیری فرهنگی-اجتماعی می شود. بررسی سیاست ها و اسناد موجود نشان می دهد که برنامه های بازآفرینی شهری در ایران بیش از حد بر نوسازی کالبدی تمرکز داشته و ابعاد اجتماعی و فرهنگی کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. نتیجه پژوهش تاکید می کند که بازآفرینی موفق بافتهای فرسوده تنها در صورتی محقق می شود که در کنار بهسازی کالبدی، سرمایه اجتماعی و انسجام اجتماعی نیز تقویت شوند. پیشنهاد می شود برنامه های نوسازی با ایجاد فضاهای عمومی، تقویت نهادهای محلی و حمایت از مشارکت ساکنان رویکردی هم زمان به ابعاد اجتماعی، فرهنگی و کالبدی داشته باشند.

کلیدواژه ها:

بافتهای فرسوده شهری ، انسجام اجتماعی ، سرمایه اجتماعی ، جامعه شناسی شهری ، پیامدهای فرهنگی