تاب آوری شهری قم در برابر مخاطرات طبیعی و بلایا با محوریت برنامه های شهرداری قم

تاب آوری شهری، به عنوان توانایی سیستم های شهری در پیش بینی، مقابله و بازیابی سریع از مخاطرات طبیعی و بلایا، یکی از ارکان اساسی توسعه پایدار و مدیریت شهری مدرن به شمار می رود. شهر قم، با جمعیتی بالغ بر ۱.۳ میلیون نفر و ویژگی های جغرافیایی، فرهنگی و مذهبی خاص، در معرض مخاطراتی نظیر زلزله، سیل، گردوغبار و تغییرات اقلیمی قرار دارد. این شرایط به ویژه در بافت های فرسوده و محلات کم برخوردار، آسیب پذیری شهر را افزایش می دهد و ضرورت اقدامات نظام مند برای تقویت تاب آوری را برجسته می سازد. این پژوهش با هدف ارزیابی وضعیت تاب آوری شهری قم و تحلیل نقش شهرداری در مدیریت بحران، از روش تحقیق توصیفی–تحلیلی بهره برده است. داده ها از منابع مختلف شامل گزارش ها و اسناد رسمی شهرداری، مصاحبه با کارشناسان مدیریت بحران و پرسشنامه های میدانی در مناطق آسیب پذیر جمع آوری شده اند. تحلیل داده ها با استفاده از مدل SWOT و ماتریس اولویت بندی انجام شد تا نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای تاب آوری شهری شناسایی گردد. یافته ها نشان می دهد که تاب آوری قم در ابعاد فیزیکی و اجتماعی در سطح متوسط قرار دارد، در حالی که ابعاد اقتصادی و نهادی نیازمند تقویت جدی هستند. برنامه های شهرداری شامل توسعه زیرساخت های مقاوم، آموزش شهروندان، ایجاد سیستم های هشدار سریع و به روزرسانی نقشه های مخاطرات، تاثیر مثبتی بر تاب آوری داشته اند اما محدودیت منابع مالی و فقدان رویکرد جامع بلندمدت، چالش های اصلی محسوب می شوند. نتایج این مطالعه حاکی از ضرورت اتخاذ رویکردی چندبعدی، ترکیب اقدامات زیرساختی، اجتماعی و نهادی، و تقویت همکاری های بین بخشی برای افزایش تاب آوری شهری و مدیریت موثر بلایا در شهر قم است.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، مدیریت بحران ، مخاطرات طبیعی ، شهرداری قم ، توسعه پایدار ، تحلیل SWOT