تحلیل و ارائه چارچوب سیاست گذاری تامین مسکن محرومان (مسکن اجتماعی)

موضوع و اهداف: بحران مسکن در ایران، به ویژه برای اقشار کم درآمد، به یکی از چالش های ساختاری و مزمن تبدیل شده است. طرح «نهضت ملی مسکن» به عنوان جدیدترین سیاست حمایتی دولت، باهدف ساخت چهار میلیون واحد مسکونی و کمک به خانه دارشدن گروه های کم برخوردار، از سال ۱۴۰۰ آغاز شد. بااین حال، موانعی نظیر تورم ساختاری، کمبود منابع مالی، عدم استقبال برخی گروه های هدف و مشکلات اجرایی، تحقق کامل اهداف را با دشواری روبه رو کرده است. این پژوهش باهدف بازنگری در ابعاد این طرح، ارائه راهکارهای مکمل، و طراحی چارچوبی برای سیاست گذاری تامین مسکن محرومان با رویکرد مسکن اجتماعی، انجام شده است. روش تحقیق: مطالعه حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد ترکیبی (کیفی–کمی) انجام شده است. در بخش کیفی، تحلیل اسناد و مصاحبه نیمه ساختاریافته با سیاست گذاران، مدیران و کارشناسان حوزه مسکن اجتماعی، برای شناسایی ابعاد و چالش ها انجام شد. در بخش کمی، پیمایش میدانی از خانوارهای کم درآمد بهره مند از طرح های مسکن اجتماعی در چند شهر منتخب با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای صورت گرفت. داده ها با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با استفاده از نرم افزار NVivo تحلیل شدند. روایی از طریق مثلث سازی و پایایی پرسشنامه با آلفای کرونباخ سنجیده شد. دستاوردها: یافته ها نشان می دهد که ریشه بحران مسکن در ایران علاوه بر ساختار رانتی و وابستگی به درآمدهای نفتی، به سیاست های ناپایدار اقتصادی، ضعف نظام مالیاتی موثر، و بی توجهی به پیوند سیاست های مسکن با شاخص های کلان اقتصادی بازمی گردد. طرح نهضت ملی مسکن در شرایط فعلی نیازمند اصلاحات بنیادین در حوزه تامین مالی، انطباق پذیری تسهیلات با توان پرداخت گروه های هدف، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و تعاونی ها، و همراه سازی سیاست های مالیاتی و پولی با اهداف برنامه است. چارچوب پیشنهادی این پژوهش بر سه سطح مداخله (دهک های بالای درآمدی، دهک های متوسط، و دهک های پایین) و بر شمولیت، عدالت فضایی، و پایداری اقتصادی–اجتماعی تاکید دارد و استفاده هم زمان از محرک های سمت عرضه و سمت تقاضا را پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

سیاست گذاری ، سیاست مسکن اجتماعی (محرومان) ، الگوی جدید