طراحی و تبیین نقشه راه تحول راهبردی هوشمند در نهادهای آموزشی با کاربست تحلیل علم سنجی و مدل سازی ساختاری-تفسیری

تحولات شتابان عصر دیجیتال و ظهور پرشتاب هوش مصنوعی، نهادهای آموزشی را ناگزیر به بازتعریف نقش ها و ماموریت ها کرده است. هوش مصنوعی به عنوان یک محرک اساسی، نه تنها امکان یادگیری شخصی شده و مدیریت مبتنی بر داده را فراهم می کند، بلکه ساختار تصمیم گیری های راهبردی را نیز متحول ساخته است. بااین حال، این فناوری چالش های عمیقی در حوزه های اخلاق، عدالت آموزشی و فرهنگ دارد. در این شرایط، پژوهش حاضر با هدف طراحی و تبیین نقشه راه تحول راهبردی هوشمند در نهادهای آموزشی انجام شده است. این مطالعه از نوع کاربردی و با رویکرد ترکیبی (علم سنجی و مدل سازی ساختاری-تفسیری) انجام شد. جامعه آماری، همه تولیدات علمی معطوف به موضوع در بازه زمانی یک دهه اخیر (۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵) است که با روش نمونه گیری هدفمند و بر اساس معیارهای شفاف ورود و خروج، از بین ۲۱۸۵ مقاله اولیه پس از غربالگری به شیوه تکنیک پریسما نهایتا ۴۱۰ مقاله برای تحلیل در نرم افزارهای علم سنجی ویوس ویور و بیبلیوشاینی انتخاب گردیدند. در گام نخست، با استفاده از روش علم سنجی و تحلیل محتوای کیفی، ۶۴ مفهوم پایه از متون استخراج و در قالب ۸ مضمون محوری (قابلیت های فناورانه، حکمرانی و اخلاق، راهبرد و مدیریت تحول، توسعه سرمایه انسانی، پارادایم های نوین آموزشی، بهره وری و مدیریت منابع، زیست بوم فراگیر و پذیرش و ادغام) شناسایی شدند. در گام دوم، با به کارگیری روش مدل سازی ساختاری-تفسیری (ISM)، روابط سلسله مراتبی و شبکه علی میان مضامین ساختاردهی گردید. یافته ها نشان می دهد که «قابلیت های فناورانه» در سطح بنیادین نقش آفرینی می کند و «توسعه سرمایه انسانی» و «حکمرانی و اخلاق» به عنوان توانمندسازهای اصلی، مسیر را برای تحول در «پارادایم های آموزشی» و «بهره وری منابع» هموار می سازند. تحقق «راهبرد و مدیریت تحول» و خلق یک «زیست بوم فراگیر» به عنوان پیامدهای نهایی نقشه راه تحول راهبردی هوشمند در نهادهای آموزشی هستند. این پژوهش با ارائه یک مدل جامع ساختاری، نقشه راهی نظام مند را در اختیار سیاست گذاران و رهبران آموزشی قرار می دهد که نه تنها اجزای کلیدی تحول هوشمند، بلکه روابط پویا و سلسله مراتب اثرگذاری آن ها را برای برنامه ریزی و اجرای موفقیت آمیز تحول راهبردی نمایان می سازد.

کلیدواژه ها:

تحول راهبردی ، هوشمندسازی ، نهادهای آموزشی ، تحلیل علم سنجی ، مدل سازی ساختاری-تفسیری