روان شناسی قدرت درسیاست نامه : ازتوصیه های خواجه نظام الملک توسی به سلجوقیان تا مدیریت استاد شاگردی در دانشگاه های امروز

این پژوهش با هدف بازخوانی مفاهیم روان شناسی قدرت در سیاست نامه خواجه نظام الملک توسی و تحلیل تطبیقی آن با مدیریت روابط استاد–شاگرد در دانشگاه های معاصر انجام شد. چارچوب نظری تحقیق بر مدل پایگاه های قدرت (فرنچ و ریون,۱۹۵۹) و دیدگاه های معاصر درباره قدرت در آموزش عالی استوار بود. روش پژوهش ترکیبی (تاریخی–نظری و میدانی) بود. در بخش تاریخی، مضامینی چون عدالت، شایسته گزینی و مشورت با اهل خرد در سیاست نامه شناسایی شد. در بخش میدانی، جامعه آماری شامل استادان و دانشجویان دو دانشگاه امام رضا (ع) و دانشگاه حکیم توس مشهد بود که با روش نمونه گیری هدفمند، ۱۰ استاد و ۲۰ دانشجو انتخاب شده اند. داده ها با پرسشنامه محقق ساخته و مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری و با روش کدگذاری و تحلیل مضمون بررسی شده اند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که سیاست نامه خواجه نظام الملک توسی به عنوان متنی کلاسیک، بینش های عمیقی در زمینه روانشناسی قدرت ارائه می دهد که با نظریه های مدرن این حوزه همخوانی قابل توجهی دارد. یافته ها حاکی از آن است که مفاهیم محوری سیاست نامه از جمله عدالت، شایسته سالاری، وفاداری و مشورت، با ابعاد روانشناختی قدرت مانند اعتماد، اقتدار و مشروعیت پیوند عمیقی دارند. بررسی میدانی پژوهش نیز نشان داد که در محیط های آموزشی امروزی، شکاف ادراکی معناداری بین اساتید و دانشجویان در مورد میزان اعتماد و اقتدار وجود دارد. این مطالعه به این نتیجه رسید که تلفیق حکمت سنتی سیاست نامه با یافته های روانشناسی مدرن می تواند چارچوبی اثربخش برای مدیریت روابط آموزشی فراهم کند. در نهایت، پژوهش تاکید می کند که کاربست اصول روانشناسی قدرت در سیاست نامه، نه تنها در عرصه حکومتداری، بلکه در مدیریت کلاس درس نیز می تواند به ارتقای کیفیت تعاملات و تقویت محیط یادگیری بینجامد.

کلیدواژه ها:

سیاست نامه ، خواجه نظام الملک ، روان شناسی قدرت ، روابط استاد-شاگرد.