مقایسه فقهی- حقوقی فسخ نکاح و طلاق در حقوق ایران

این پژوهش با هدف مقایسه فقهی-حقوقی فسخ نکاح و طلاق در حقوق ایران انجام شده است. فسخ نکاح و طلاق، دو نهاد مهم در حقوق خانواده اند که به عنوان راهکارهایی برای انحلال عقد ازدواج در شرایط خاص به کار می روند. این دو نهاد گرچه از نظر نتیجه نهایی یعنی پایان رابطه زوجیت مشترک اند، اما از حیث مبانی فقهی، شرایط تحقق، آثار حقوقی و تشریفات اجرایی تفاوت های جدی دارند. در این پایان نامه با استفاده از منابع معتبر فقهی و تحلیل مواد قانونی به ویژه مواد ۱۱۲۱ تا ۱۱۳۲ قانون مدنی، به بررسی تطبیقی این دو نهاد پرداخته شده است. از جمله تفاوت های اساسی، می توان به لزوم وجود علت قانونی در فسخ نکاح، عدم امکان رجوع در آن، و محدود بودن حق فسخ به مواردی مشخص اشاره کرد، در حالی که طلاق می تواند با اراده مرد و گاه زن (در موارد خاص از جمله عسر و حرج یا وکالت در طلاق) واقع شود. علاوهه بر این، طلاق معمولا ناشی از اراده یک جانبه مرد یا با حکم دادگاه در موارد خاص مانند عسر و حرج زن است و نیاز به علت خاص ندارد. در مقابل، فسخ نکاح تنها در صورت تحقق علت مشخص و قانونی مانند عیوب، تدلیس یا تخلف از شرط ممکن است. بنابراین، شرایط فسخ محدود و اثباتی است، در حالی که طلاق گسترده تر و آزادانه تر قابل اعمال است. همچنین آثار مالی این دو متفاوت است، به طوری که در فسخ بدون نزدیکی، زن مستحق مهریه نیست، اما در طلاق این حق همچنان پابرجاست. با این وجود، طلاق و فسخ در برخی موارد نیز شباهت هایی دارند؛ از جمله در لزوم ثبت رسمی، پایان دادن به عقد نکاح و در برخی موارد، لزوم نگه داشتن عده از سوی زن. این پژوهش با هدف شفاف سازی مرزهای فقهی و حقوقی این دو مفهوم، پیشنهاداتی را برای اصلاح قانون، ارتقای رویه قضایی و تبیین دقیق تر مفاهیم در آموزش های حقوقی ارائه کرده است، تا در نهایت به حفظ حقوق طرفین و کاهش دعاوی خانوادگی یاری رساند.

کلیدواژه ها:

فسخ نکاح ، طلاق ، حقوق خانواده ، فقه امامیه ، قانون مدنی ایران