تبیین سازوکارهای کنترلی ساخت وساز و رابطه آن با کیفیت زندگی، (پژوهش کیفی در منطقه ۳ تهران)

پژوهش پیش رو با هدف تبیین رابطه نظام مند میان سازوکارهای کنترلی ساخت وساز و کیفیت زندگی در منطقه ۳ تهران انجام شده است. مسئله محوری، ناکارآمدی سیستم کنترلی موجود به عنوان یک چالش سیستمی چندبعدی است که از تعامل سه عامل حکمرانی ناپایدار، ضعف نظارت فنی و انگیزه های اقتصادی ناسازگار نشئت می گیرد. روش تحقیق بر پایه رویکرد آمیخته (کیفی کمی) و مطالعه موردی با بهره گیری از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۳۰ خبره تخصصی طراحی شد که با روش نمونه گیری هدفمند و اشباع نظری انتخاب شدند. فرایند تحلیل داده ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی با استفاده از نرم افزار MAXQDA انجام شده و پایایی آن با ضریب کاپای ۰/۶۷ تایید شد. از منظر کمی، استخراج ۷۶ کد اولیه و ۱۸ مقوله محوری به شکل گیری ۷ درون مایه نهایی شامل ابعاد حکمرانی، نظارت، کالبد، محیط زیست، اقتصاد، امنیت اجتماعی و ایمنی ساختمان منجر شد. یافته ها نشان می دهد تمرکز اصلی چالش ها بر محورهای حکمرانی شهری (۲۹ درصد) و قوانین نظارتی (۲۰ درصد) قرار دارد و همبستگی بالایی میان حکمرانی و نظارت (۰/۸۸) مشاهده می شود. همچنین، تحلیل های کیفی نشان می دهد فقدان شفافیت، ناهماهنگی نهادی و وابستگی به درآمدهای ناپایدار تراکم، چرخه معیوبی از تخلفات ساختمانی و افت کیفیت زندگی را ایجاد کرده است. ضرایب مسیر معنادار بر مبنای روش معادلات ساختاری بیانگر تاثیر قوی شفافیت اطلاعات (β=۰.۸۱) و حکمرانی میانی (β=۰.۷۲) بر نظام کنترلی است. همچنین، مشخص شد که بازار سوداگری زمین (β=۰.۷۶) و کیفیت ساخت و ایمنی (β=۰.۷۱) نقش تعیین کننده ای در کیفیت زندگی شهری دارند. در سطح سیاستی، راه حل های یکپارچه ای شامل استقرار سامانه دیجیتال یکپارچه (پنجره واحد)، تبدیل ضوابط به شاخص های عملکردمحور و طراحی ابزارهای مالی پایدار پیشنهاد و همچنین، اجرای پایلوت منطقه ای با طراحی تدریجی مرحله ای و توسعه شاخص های پایش عملکرد به عنوان راهبرد عملیاتی برای تحقق اهداف پژوهش توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

بافت شهری ، تخلفات ساختمانی ، حکمرانی شهری و مشارکت اجتماعی ، کیفیت زندگی ، منطقه ۳ شهرداری تهران