عدالت فضایی و توسعه میان افزا: به سوی الگوی رشد متعادل تر شهری مشهد در بافت های غیررسمی

الگوی رشد کالبدی فضایی شهر مشهد در دهه های اخیر، مبتنی بر توسعه پراکنده و افقی در پیرامون و غفلت از توان های درونی بوده است. این الگو باعث تشدید نابرابری های فضایی و محرومیت ساکنان بافت های غیررسمی شده است. این مقاله با هدف بازخوانی انتقادی این الگوی رشد و تبیین جایگاه توسعه میان افزا به مثابه راهبردی در مسیر تحقق عدالت فضایی در این بافت ها نگاشته شده است.پژوهش حاضر از نوع توصیفی تحلیلی است و با روش کتابخانه ای اسنادی و تحلیل داده های ثانویه انجام گرفته است. روش تحقیق تلفیقی بود و شامل تحلیل کمی و کیفی می شد؛ در بخش کمی، شاخص های عدالت فضایی با استفاده از مدل ANP تعیین وزن و سپس با روش تلفیق حسابی، شاخص مرکب محلات محاسبه شد. داده های کیفی از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ متخصص شهری و ۱۲ رهبر محلی جمع آوری شد.یافته ها نشان می دهد الگوی رشد شهری مشهد، با تاکید یک سویه بر «توسعه بیرونی» ، سه کاستی ساختاری عمده را تقویت کرده است: (۱) شکاف عمیق فضایی بین محلات برخوردار و محروم (دامنه شاخص عدالت فضایی: ۳/۴۲ واحد)، (۲) نادیده گرفتن ظرفیت های درونی شهر مانند زمین های بایر و دایر، و (۳) تضعیف سرمایه اجتماعی و محدودیت مشارکت در بافت های غیررسمی (همبستگی بالای عدالت فضایی با تمایل به مشارکت: ۰/۷۶ ۰/۸۲).نتیجه گیری مقاله حاکی از آن است که تلفیق دو مفهوم عدالت فضایی و توسعه میان افزا می تواند محور یک تغییر جهت کلان در برنامه ریزی شهری مشهد قرار گیرد؛ تغییری که به جای گسترش بی قاعده به بیرون، بر احیا و تعادل بخشی در درون شهر و کاهش شکاف بین مناطق رسمی و غیررسمی متمرکز است.

کلیدواژه ها:

توسعه میان افزا ، سکونتگاه های غیررسمی ، رشد متعادل ، عدالت فضایی ، مشهد