اقتصاد رانتی و ابزاری سازی شبکه ای: تحلیل عاملیت غیرانسانی در تحول سرشت مکان در حریم حرم رضوی

اقتصاد سرمایه داری رانتی در شهرهای مذهبی مانند مشهد، با بهره برداری از جریان های زیارتی و منابع انحصاری بدون خلق ارزش تولیدی، ساختارهای شهری و سرشت مکان را دگرگون می سازد و هویت مکان های زیسته را به کالای سودآور تبدیل می کند. چهارچوب نظری ANT و OOO کاربست مناسبی برای بررسی این موضوع است، اما با وجود رشد مطالعات، نظریه ANT و OOO، شکاف قابل توجهی در تطبیق آن با اقتصاد سیاسی شهری وجود دارد. علی رغم بررسی جنبه های متعدد، به نظر می رسد هنوز نقش کنشگران غیرانسانی در رانت جویی مکان های مذهبی مغفول مانده است. این پژوهش به بررسی مکانیسم های دگرگونی سرشت مکان در حریم حرم رضوی می پردازد و هدف آن پاسخ به این پرسش است: «چگونه اقتصاد رانتی از طریق میانجی گری فرم مصنوع، سرشت مکان را دگرگون می کند و کنشگران غیرانسانی چه نقشی در این فرایند ایفا می کنند؟» روش شناسی پژوهش مبتنی بر پارادایم تفسیری انتقادی با گرایش پساانسان گرا است و تلاش دارد با رویکرد کیفی و تکنیک بریکولاژ، تحلیل گفتمان و گفتمان انتقادی را تلفیق کند. داده ها از بررسی اسناد و مصاحبه های عمیق با ۱۲ مشارکت کننده گردآوری و از طریق کدگذاری سه مرحله ای گراندد تئوری و با تکنیک بریکولاژ تلفیق و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد شبکه کنشگران شامل ۴۰ کنشگر است که کنشگران غیرانسانی نقش غالب دارند. مقوله محوری «ابزاری سازی شبکه ای فضا برای حذف مقاومت ها» شناسایی شد که در آن نیروهای محرک بر مقاومت های محلی غلبه دارند. مشارکت نظری این پژوهش نشان می دهد فرم مصنوع به عنوان میانجی منفعل عمل نمی کند، بلکه کنشگر دوگانه ای است که در تولید رانت مشارکت دارد و در برابر آن مقاومت می کند، در حالی که کنشگران اقتصادی غیرانسانی بر شبکه مسلط اند و ظرفیت پس نشینی اشیا محدود می ماند.

کلیدواژه ها:

ابزاری سازی شبکه ای ، اقتصاد رانتی ، حریم حرم رضوی ، سرشت مکان ، فرم مصنوع ، عاملیت غیرانسانی