تحلیل دانش پژوهی و پویایی شناسی دانش حوزه مطالعات بحران آب در سطح جهانی: الگوهای هم واژگانی و خوشه های مفهومی

هدف: این مطالعه باهدف شناسایی مفاهیم کلیدی، الگوهای پژوهشی، خوشه های مفهومی و ساختار شبکه دانش در حوزه بحران آب در سطح جهانی انجام شده است.روش شناسی: پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و با رویکرد علم­سنجی و با روش تحلیل هم واژگانی انجام شده است. جامعه آماری شامل ۲۳۹۸۰ مقاله نمایه شده در پایگاه اطلاعاتی وب آوساینس است که در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ گردآوری شده اند. برای تحلیل داده ها از فنون تحلیل هم رخدادی واژگان، خوشه بندی K-means و ترسیم شبکه مفهومی بر مبنای شاخص­های مرکزیت رتبه، بینابینی و نزدیکی استفاده شد. تحلیل ها با بهره گیری از نرم افزارهای راور ماتریس، یوسی آی نت، نت دراو  و  ووس ویور انجام گرفت.یافته ها: یافته­ها نشان دادند مفاهیمی همچون تنش آبی، خشکسالی، کمبود آب، کیفیت آب، آلودگی آب و تغییرات اقلیمی بیشترین بسامد را در مقالات علمی داشته اند. نتایج خوشه­بندی بیانگر آن است که بحران آب در ۱۱ خوشه مفهومی قابل طبقه بندی است. تحلیل شبکه مفهومی دانش این حوزه بر اساس پژوهش­های آن از  ۳۰۰۵ گره و ۹۴۵۰ پیوند تشکیل شده و میانگین تراکم شبکه ۰۳۳۵.۰ است، به گونه ای که هر مفهوم به طور متوسط با ۱۰۱ مفهوم دیگر پیوند دارد. مهم ترین هم رخدادی های مفهومی شامل بهره وری- آب، بهداشت- آب، تنش آبی- خشکسالی، تغییرات آب و هوایی- کمبود آب و آلودگی - آب است.نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که در دهه اخیر بیش از ۱۰۰ مفهوم جدید مرتبط با بحران آب در ادبیات علمی مطرح شده و مفاهیم کلیدی نظیر تنش آبی، خشکسالی، کمبود آب، کیفیت آب، آلودگی آب و تغییرات آب و هوایی محور اصلی پژوهش­ها هستند. تحلیل هم واژگانی، تصویری جامع از ساختار دانش در حوزه بحران آب در سطح جهانی ارائه می کند و نشان می دهد این بحران دارای ریشه های انسانی، طبیعی و اقلیمی است و نیازمند اقداماتی هماهنگ در سطوح مختلف می باشد. این یافته ها به سیاست گذاران و پژوهشگران در تصمیم گیری آگاهانه تر و بررسی عمیق تر مفاهیم نوظهور کمک می کند.

کلیدواژه ها:

بحران آب ، مقالات پژوهشی ، تحلیل هم واژگانی ، خوشه بندی مفاهیم ، ساختار شبکه مفهومی