پاسخگویی و فسادزدایی در دستگاه های دولتی با استفاده از فناوری های نو

بسیاری از پژوهش ها بر تاثیر فناوری ها به صورت منفرد تمرکز کرده اند ولی کمتر به مطالعه تطبیقی بین کشورها و طراحی الگوی سازمانی پاسخگویی مبتنی بر شهروند پرداخته اند. به عبارت دیگر، اگرچه شفافیت مبتنی بر داده باز و ابزارهای دیجیتال به عنوان راهکارهای ضد فساد شناخته شده اند، ولی تحلیل ساختاری و مقایسه ای گسترده درباره اثربخشی آنها در بسترهای نهادی مختلف، و همچنین طراحی الگوی بومی سازمانی که پاسخگویی را به منزله فرآیندی مبتنی بر مشارکت شهروندی و فناوری در داخل دستگاه های دولتی ارتقا دهد، به اندازه کافی انجام نشده است. بنابراین، شکاف مهمی در ادبیات پژوهش وجود دارد که این پژوهش در صدد پرکردن آن است. در این پژوهش، هدف کلی ارائه چارچوبی نوین برای ارتقای پاسخگویی و کاهش فساد در دستگاه های دولتی با بهره گیری از فناوری های نو است. اهداف ویژه عبارتند از: (۱) مطالعه تطبیقی ابزارهای هوشمند ضد فساد شامل پنل های شفافیت، داده باز و سامانه های گزارشگری در سطح دستگاه های دولتی و تحلیل اثربخشی آنها، (۲) طراحی و بومی سازی یک الگوی سازمانی جدید برای پاسخگویی شهروند محور در نهادهای دولتی می باشند. همچنین هدف اصلی این پژوهش، ارائه الگویی نوین برای ارتقای پاسخگویی و کاهش فساد در دستگاه های دولتی با بهره گیری از فناوری های نو است. بدین منظور، دو نوآوری اصلی در این تحقیق دنبال شده است: نخست، مطالعه تطبیقی ابزارهای هوشمند ضدفساد مانند پنل های شفافیت، داده های باز و سامانه های گزارشگری مردمی در کشورهای منتخب (از جمله کره جنوبی، استونی، دانمارک و ایران) و تحلیل میزان اثربخشی آن ها در کاهش فساد اداری و مالی. دوم، طراحی الگوی سازمانی جدید برای پاسخگویی شهروند محور در نهادهای دولتی ایران که با تکیه بر فناوری های نو مانند بلاک چین، هوش مصنوعی و سیستم های داده محور، امکان نظارت مستقیم، ارزیابی عملکرد و مشارکت عمومی را فراهم می سازد. روش تحقیق از نوع ترکیبی (کمی–کیفی) است و با رویکرد توصیفی–تحلیلی و مقایسه ای انجام شده است. در بخش کیفی، داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ کارشناس حوزه حکمرانی دیجیتال و مبارزه با فساد گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شد. در بخش کمی نیز داده های مربوط به شاخص های شفافیت و فساد Transparency Index, Open Data Maturity در کشورهای منتخب تحلیل گردید. نتایج نشان داد که کاربرد فناوری های هوشمند و داده باز موجب افزایش ۳۵ تا ۵۰ درصدی سطح پاسخگویی و کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی شاخص فساد در بازه پنج ساله در نمونه های مورد بررسی شده است. در نهایت، الگوی پیشنهادی این پژوهش تحت عنوان الگوی پاسخگویی فناورانه شهروند محور CTAM، چارچوبی منسجم برای استقرار پاسخگویی چندسطحی، دسترسی آزاد به داده ها، و تقویت نظارت اجتماعی ارائه می دهد. این الگو قابلیت بومی سازی در نهادهای دولتی ایران را داشته و می تواند مبنای سیاست گذاری ملی در جهت شفافیت و فسادزدایی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

پاسخگویی ، فسادزدایی ، فناوری های نو ، داده باز ، شفافیت ، حکمرانی دیجیتال