نقش مشارکت انسان و هوش مصنوعی در بازآفرینی نظام آموزش و پرورش

نظام های آموزش و پرورش در سراسر جهان با چالش های ساختاری و روش شناختی عمیقی مواجه اند که پاسخگویی به نیازهای متنوع یادگیرندگان، شخصی سازی مسیرهای یادگیری و کاهش شکاف های آموزشی را با دشواری روبرو ساخته است. در این میان، ظهور فناوری های هوش مصنوعی نه به مثابه ابزاری جایگزین، بلکه به عنوان عاملی مشارکت جو و همکار در فرآیند تعلیم و تربیت، افق های تازه ای را برای بازآفرینی نظام آموزشی گشوده است. مسئله اصلی آن است که اغلب مطالعات موجود یا بر قابلیت های فنی هوش مصنوعی متمرکز شده اند و یا به نقش سنتی معلمان پرداخته اند، حال آن که ماهیت تحول آفرین، نه در کاربرد منفرد هر یک، بلکه در مشارکت مشارکتی انسان و هوش مصنوعی نهفته است؛ مشارکتی که در آن هوش مصنوعی وظایف تکرارشونده و تحلیل داده های کلان را بر عهده می گیرد و انسان عهده دار پرورش تفکر انتقادی، خلاقیت و هوش هیجانی می شود. با وجود وعده های فراوان، هنوز یک نقشه راه روشن و مبتنی بر شواهد از چیستی، چگونگی و پیامدهای این مشارکت در بازآفرینی نظام آموزش و پرورش وجود ندارد و بیشتر کاربست های فعلی، پراکنده، غیرنظام مند و فاقد تعمیق نظری هستند. از این رو، اهمیت و ضرورت تدوین یک مقاله مروری نظام مند در این حوزه از آنجا ناشی می شود که نخست، نیاز به تجمیع، دسته بندی و نقد یافته های پراکنده دهه اخیر احساس می شود تا تصویری یکپارچه از الگوهای موفق و ناموفق مشارکت انسان و هوش مصنوعی ارائه گردد. دوم، نظام های آموزشی برای تصمیم گیری آگاهانه درباره سرمایه گذاری در فناوری های هوشمند، نیازمند شواهد علمی معتبر درباره تاثیر این مشارکت بر پیامدهایی نظیر پیشرفت تحصیلی، انگیزه، عدالت آموزشی و سلامت روان معلمان و فراگیران هستند. سوم، شناسایی شکاف های پژوهشی موجود و ترسیم خط مشی آینده تحقیقات در این حوزه به تنهایی از عهده مطالعات تک موردی برنمی آید و مرور نقادانه ادبیات می تواند از دوباره کاری های پرهزینه جلوگیری کند. در نهایت، با توجه به ورود سریع فناوری های مولد هوش مصنوعی به مدارس و دانشگاه ها، بدون یک مرور نظام مند، نظام آموزش و پرورش یا دچار شیفتگی تکنولوژیک و پذیرش نامدبرانه خواهد شد یا در برابر تحول مقاومت می کند؛ در حالی که مشارکت بهینه انسان و هوش مصنوعی، مستلزم سیاست گذاری هوشمندانه، توانمندسازی حرفه ای معلمان و بازطراحی برنامه های درسی است. این مقاله مروری با کاوش در پایگاه های معتبر علمی و تحلیل یافته های کیفی و کمی، تلاش می کند تا نقش واقعی و امکان پذیر این مشارکت را در بازآفرینی نظام آموزش و پرورش تبیین کند.

کلیدواژه ها:

مشارکت انسان و هوش مصنوعی ، بازآفرینی نظام آموزشی ، آموزش و پرورش تحول آفرین ، انسان-ماشین.