تبیین مدل مفهومی در نظریه معماری مشارکتی

پژوهش حاضر با هدف تبیین مدل مفهومی در نظریه معماری مشارکتی صورت گرفته است. این تحقیق به چگونگی شکل گیری، تحول و مبانی بنیادین این نظریه می پردازد که بر تولید فضا به مثابه یک فرآیند اجتماعی تاکید دارد، نه یک محصول صرفا فنی. معماری مشارکتی در واکنش به الگوهای کلاسیک و بالا به پایین معماری مدرن گسترش یافته و معتقد است که کیفیت فضایی مطلوب، تنها از طریق دخالت فعال و معنادار کاربران و ذی نفعان در مراحل مختلف طراحی حاصل می شود.در این چارچوب، مفهوم مشارکت از یک ابزار اجرایی محدود به یک مفهوم نظری بنیادین ارتقا می یابد که بر توزیع قدرت و اختیارات میان کنشگران تمرکز دارد. مبانی مفهومی معماری مشارکتی بر نقد تمرکز اقتدار در دست معمار، تاکید بر هم آفرینی و درک فضا به مثابه پدیده ای پویا، رابطه مند و زمان مند استوار است. در این رویکرد، نقش معمار از طراح صاحب اقتدار به تسهیل گر، میانجی و سازمان دهنده ی فرآیندهای جمعی تغییر می کند .ذی نفعان (از کاربران مستقیم تا نهادهای مدنی و مدیران شهری) به عنوان حاملان دانش محلی، عناصر فعال فرآیند شناخته می شوند.یافته های نظری نشان می دهد که موفقیت یک پروژه ی معماری مشارکتی در گروی توان آن در ایجاد بستر تعامل، مدیریت تفاوت ها و پذیرش ناهمگونی های اجتماعی است.کیفیت معماری در این مدل نه بر اساس معیارهای فرمال، بلکه بر مبنای میزان پاسخ گویی فضا به کنش ها و تقویت احساس تعلق، مسئولیت پذیری و تملک نمادین نسبت به محیط ساخته شده سنجیده می شود . در نهایت، این پژوهش چارچوب نظری لازم برای توسعه ی یک مدل مفهومی و تحلیلی را فراهم می آورد که در آن سطوح مشارکت، تیپ های ذی نفعان و ابزارهای طراحی، نه به صورت ایستا، بلکه در قالب شبکه ای از روابط پویا و چندلایه مورد تحلیل قرار می گیرند.

کلیدواژه ها:

معماری مشارکتی ، مدل مفهومی ، هم آفرینی ، ذی نفعان ، تسهیل گری