بررسی اثر استفاده از مکمل لیزوفسفولیپید (لیپیدول) و پودر چربی بر عملکرد و شاخص های سلامت در گوساله های شیرخوار هلشتاین

هدف: در صنعت پرورش گوساله های شیرخوار، نرخ بالای بروز بیماری های اسهال و پنومونی همراه با رشد ناکافی، از مهم ترین چالش ها به شمار می رود که منجر به افزایش هزینه های درمانی، تلفات و کاهش سودآوری می گردد؛ با توجه به نقش کلیدی انرژی جیره در تقویت سیستم ایمنی، عملکرد رشد و سلامت کبد در دوره شیرخوارگی، این مطالعه با هدف بررسی اثرات افزودن سطوح مختلف مکمل لیپیدول و پودر چربی به جیره گوساله های شیرخوار بر شاخص های رشد، پارامترهای هماتولوژیک و بیوشیمیایی کبد، علائم حیاتی و میزان بروز بیماری های اسهال و پنومونی انجام شد تا راهکاری موثر برای بهبود عملکرد و کاهش بیماری ها ارائه نماید. روش پژوهش: در این مطالعه تعداد ۳۶ راس گوساله شیرخوار هلشتاین با سن ۲ ±۵ روز به­صورت تصادفی به چهار تیمار آزمایشی اختصاص داده شدند. تیمارهای آزمایشی شامل ۱- جیره پایه حاوی ۱۵/۰ درصد مکمل لیپیدول و بدون افزودن پودر چربی، ۲- جیره پایه حاوی ۱۵/۰ درصد مکمل لیپیدول به همراه سه درصد پودر چربی، ۳- جیره پایه حاوی ۳/۰ درصد مکمل لیپیدول و بدون افزودن درصد پودر چربی، ۴- جیره پایه حاوی ۳/۰ درصد مکمل لیپیدول به همراه سه درصد پودر چربی بود که به­صورت آزمایش فاکتوریل ۲×۲ در قالب طرح کاملا تصادفی موردبررسی قرار گرفت. وزن گوساله ها در ابتدا و پایان دوره، مصرف ماده خشک روزانه ثبت گردید. هم چنین در دو زمان ۳۰ و ۶۰ روزگی، شاخص های فیزیولوژیکی شامل نرخ تنفس، ضربان قلب و دمای رکتوم اندازه گیری شد. نمونه های خون برای تعیین  فراسنجه­های هماتولوژی (شمارش گلبول های سفید و قرمز، هموگلوبین و هماتوکریت) و آنزیم های کبدی (آسپارتات ترانس آمیناز و آلانین ترانس آمیناز) به­همراه غلظت اوره سرمی در ساعت هشت صبح جمع آوری شدند. میزان بروز بیماری های شایع اسهال و پنومونی در طول دوره پرورش نیز به­دقت پایش و تحلیل آماری نسبت احتمال ابتلا (Odds Ratio) انجام گرفت. یافته ها: نتایج نشان داد که افزودن ۱۵/۰ درصد مکمل لیپیدول به جیره، چه به تنهایی و چه همراه با سه درصد پودر چربی، به شکل معنی داری وزن نهایی گوساله ها را بهبود بخشید، درحالی که سطح بالاتر مکمل لیپیدول (۳/۰ درصد) چنین اثری نداشت. شاخص های عملکرد شامل افزایش وزن پایانی، مصرف ماده خشک و ضریب تبدیل غذایی در تیمارهای مختلف تفاوت آماری معنی­داری نشان ندادند. از نظر فراسنجه های هماتولوژیک، بین گروه ها اختلاف مشاهده نشد، اما فعالیت آنزیم آسپارتات ترانس آمیناز و میزان اوره سرمی در گروهی که ۳/۰ درصد مکمل لیپیدول به­همراه سه درصد پودر چربی دریافت کرد، به­طور قابل توجهی افزایش یافت. که نشان دهنده افزایش بار متابولیک کبد در این گروه است. علائم حیاتی شامل نرخ تنفس، ضربان قلب و دمای رکتوم نیز در سنین ۳۰ و ۶۰ روزگی در تمامی تیمارها در محدوده فیزیولوژیک طبیعی باقی ماند و تغییر معنی داری نداشت. بررسی شیوع بیماری های اسهال و پنومونی نیز نشان داد که استفاده از سطوح مختلف مکمل لیپیدول و پودر چربی تاثیر معنی داری بر کاهش یا افزایش ریسک ابتلا به این بیماری ها ندارد. دامنه اطمینان وسیع نسبت احتمال ابتلا و همپوشانی آن با عدد یک، بیانگر عدم تاثیر بیولوژیکی معنی­دار این مکمل ها بر وضعیت ایمنی و حساسیت به بیماری در شرایط آزمایش است. نتیجه گیری: یافته های این پژوهش نشان  داد که افزودن ۱۵/۰ درصد مکمل لیپیدول به جیره گوساله های شیرخوار می تواند به بهبود رشد بدون ایجاد اثرات منفی فیزیولوژیکی یا افزایش ریسک بیماری کمک کند. سطح بالاتر لیپیدول به همراه پودر چربی ممکن است باعث افزایش بار متابولیکی کبد و تغییراتی در شاخص های بیوشیمیایی شود که به احتمال زیاد ناشی از افزایش فعالیت متابولیک و پردازش چربی است. از سوی دیگر، تغییرات فراسنجه های هماتولوژیک و علائم حیاتی در محدوده طبیعی باقی مانده و نشانه ای از بروز استرس فیزیولوژیک یا اختلالات قابل توجه در حیوانات نبود. با توجه به نتایج حاصل توصیه می شود سطح ۱۵/۰ درصد مکمل لیپیدول به عنوان میزان بهینه در جیره گوساله های شیرخوار برای ارتقای عملکرد رشد بدون مخاطره فیزیولوژیک استفاده گردد.

کلیدواژه ها:

اسیدهای چرب ، لیپیدول ، گوساله شیرخوار ، مکمل چربی ، نسبت بخت