بررسی ساختار و تحلیل محتوای کتابه های شرف الدین علی یزدی

شرف­ الدین علی یزدی از بزرگان و رجال سیاسی و دیوانی و از شاعران و دانشمندان یزد در دوره اولاد تیمور است. شهرت عمده او میان اهل ادب و تاریخ، به مناسبت کتاب ظفرنامه اوست. علاوه بر آن، مجموعه اشعاری از شرف ­الدین علی یزدی باقی مانده که شامل قصاید، قطعات، غزلیات، مثنوی­ ها، رباعیات که اغلب دربردارنده مدایحی درباره ابراهیم سلطان است. بخش اعظم این منظومه را کتابه­ها تشکیل می­دهد. بررسی این کتابه­ ها از نظر ساختار، مهارت شاعری شرف ­الدین علی یزدی را به عنوان شاعر برجسته و مقرب دربار آن دوره نمایان می­ سازد که در نهایت، تا حدی بدین وسیله می­ توان عیار شاعری آن برهه را سنجید. همچنین بررسی محتوایی این کتابه ­ها، چارچوب­ های فکری و ذهنی و در نهایت گفتمان آن دوره تاریخی- سیاسی را به دلیل وابستگی شاعر به دربار آن زمان، به ­خوبی نشان می ­دهد. روش بررسی ساختار این کتابه ­ها بررسی عروضی و بلاغی است. در این کتابه ­ها، اطلاعات ارزشمندی درباره زایچه، جام، سراپرده و آرامگاه، بادگیر و ساختمان، دستگاه شطرنج و ... به چشم می­ خورد که در متون دیگر این دوره، چنین جزءنگرانه توصیف نشده ­اند. سبک شعری این کتابه­ ها، سلیس و روان و در قالب مثنوی، قطعه، رباعی، مفردات و مخمس است. اغلب کتابه­ ها در بحرهای متقارب، هزج و رمل سروده شده­ اند. محتوای این کتابه­ ها  با روش تحلیل گفتمان انتقادی در این جستار بررسی شده است. از نظر محتوا، چهار گفتمان بر این کتابه­ ها حاکم است؛ گفتمان سیاسی، دینی، هنری و عرفانی. سه گفتمان اول معلول فضای سیاسی و فرهنگی جامعه آن زمان است؛ زیرا یک سه­ گانه گفتمانی سیاست – دین – هنر در کل دوره فرزندان تیمور، مخصوصا در قلمرو شاهرخ جاری و غالب بوده است. در محتوای این کتابه ­ها گفتمان عرفانی به ندرت مشاهده می ­شود و اندک موارد آن معلول گرایش های صوفیانه خود شاعر است.

کلیدواژه ها:

کتابه سرایی ، شرف الدین علی یزدی ، شعر دوره تیموری ، تحلیل محتوا ، ماده تاریخ