تاثیر الگوی سلسله مراتب فضایی در معماری مجموعه شاه ولی تفت

در هر جامعه و فرهنگی، آثار معماری، نشان دهنده و آینه ای از ارزش های فرهنگی گذشته و اعتقادات و رفتارهای آن ها می باشد. در تمامی بناها، سلسله مراتب فضایی، نمایان گر نحوه سازمان دهی و کارکردهای موضوعی و مدیریت محل ها است. مجموعه شاه نعمت الله ولی تفت در استان یزد، یکی از ارزشمندترین بناها در در معماری ایران بوده و نمونه مناسبی برای بررسی این ساختار فضایی می باشد و اهمیت بررسی سلسه مراتب فضایی در بنای مذکور را می توان شیوه ساخت ویژه آن دانست به نحوی که در مراسم های مختلف مانند ایام محرم، می تواند پذیرای خیل عظیم جمعیت باشد. هدف از این مطالعه، شناسایی و تحلیل الگوی سلسله مراتبی فضایی در اطراف و حاشیه مجموعه شاه ولی و بررسی نقش عوامل و ویژگی های معماری در شکل گیری و تداوم این سلسله مراتب فضایی و بررسی انطباق سلسله مراتب فضایی با مفاهیم کاربردی و نمادین بنای ملی و مذهبی است. در این تحقیق نسبت به بررسی فضاهای پیرامونی و وابسته به هسته های مذهبی مجموعه که نقش واسط، اجتماعی و عملکردی در نظام سلسله مراتب فضایی دارند، اقدام شده و ارتباط و هماهنگی بین آنها بررسی می شود. روش این تحقیق، کیفی و مبتنی بر بررسی توصیفی–تحلیلی با رویکرد تاریخی–تفسیری است که با استفاده از مطالعات اسنادی، منابع مکتوب و برداشت های میدانی، الگوی سلسله مراتب فضایی در مجموعه تاریخی شاه ولی تفت مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته ها نشان می دهد که در مجموعه شاه ولی تفت، از الگوهای سلسله مراتب فضایی مختلفی مانند تقسیم به فضاهای دسترسی پذیر و خصوصی نمودن و ترتیب فضاها از عمومی به خصوصی و تفکیک فضاهای مردانه و زنانه و ایجاد کاربری های مختلف مانند حسینیه، مسجد، مدرسه، خانقاه و میدان وجود دارد. این سلسله مراتب فضایی، متاثر از عواملی مختلفی است مانند هندسه فضاها، نور، مصالح مورد استفاده و شیوه های فضاسازی است و با مفاهیم نمادین و کارکردی بنای مذهبی مانند مراسم های محرم و سایر مراسم های عبادی متناظر و متناسب می باشد.

کلیدواژه ها:

سلسله مراتب فضایی ، مجموعه شاه ولی تفت ، معماری ، بناهای مذهبی