سنجش ردپای بوم شناختی دانشگاه بر مبنای رویکرد ارزیابی چرخه حیات (مطالعه موردی: دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان)

کاربری های مختلف شهری از جمله نهادهای آموزشی، به ویژه دانشگاه ها، سهم چشمگیری در مصرف منابع طبیعی و تولید آلاینده ها دارند و در نتیجه تاثیر بسزایی بر محیط زیست می گذارند. دانشگاه ها به دلیل ماهیت خدماتی و گستردگی فعالیت های آموزشی، پژوهشی و پشتیبانی، مصرف بالایی از انرژی، آب و سایر منابع را به خود اختصاص می دهند. از این رو، سنجش دقیق و جامع اثرات محیط زیستی آن ها از طریق شاخص هایی مانند ردپای بوم شناختی، ضرورتی انکارناپذیر برای مدیریت پایدار منابع و کاهش پیامدهای محیط زیستی است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی ردپای بوم شناختی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در محدوده پردیس جدید، با بهره گیری از رویکرد ارزیابی چرخه حیات انجام شده است. در این مطالعه، با شناسایی منابع مصرفی و جریان های محیط زیستی مرتبط، تلاش شده است تا تصویری کمی از اثرات ناشی از فعالیت های دانشگاه ارائه گردد. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان مبنایی برای بهینه سازی الگوهای مصرف، تدوین راهبردهای محیط زیستی و حرکت به سوی دانشگاه های سبز مورد استفاده قرار گیرد. با توجه به سهم قابل توجه دانشگاه ها در مصرف منابع و تولید آلاینده ها، و نبود ارزیابی های جامع و علمی درباره اثرات محیط زیستی نهادهای آموزشی در کشور، انجام این پژوهش با رویکرد چرخه حیات، گامی مهم برای بهبود مدیریت پایدار و ارتقای عملکرد محیط زیستی دانشگاه ها محسوب می شود. در این مطالعه علاوه بر ردپای بوم شناختی با روش EF، ردپای آب با روش AWARE، و نیز ردپای کربن با روش IPCC در سال ۱۴۰۲ مورد بررسی قرار گرفته است. تعداد کل پرسنل و دانشجویان دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در واحد پردیس برابر با ۴۱۲۱ نفر است. امتیاز نهایی ردپای بوم شناختی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان برابر با pt۲.۷۵ - برآورد شده است. بیشترین اثر سوء بر ردپای اکولوژیک مربوط به برق مصرفی و بر طبقات تغییر اقلیم و سپس مصرف منابع است و بیشترین اثر سازگار با محیط زیست بر ردپای اکولوژیک دانشگاه مرتبط با ذخیره آب و سیستم بازچرخانی آب دانشگاه است. نتایج حاصل از بررسی ردپای کربن نشان می دهد، عدد نهایی بدست آمده برای ردپای کربن دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان ۱۰۴×۲.۱۷- کیلوگرم معادل دی اکسیدکربن است. ذخیره سازی آب از جمله موثرترین راهکارها در کاهش ردپای کربن به شمار می آید، چرا که این اقدام با کاهش وابستگی به عملیات پمپاژ، مصرف انرژی را به میزان قابل توجهی کاهش داده و در نهایت منجر به کاهش انتشار گازهای گلخانه ای می گردد. برق مصرفی در دانشگاه منجر به افزایش ردپای کربن در دانشگاه شده است. نمره کل برآورد شده در خصوص ردپای آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان برابر با ۱۰۴×۱.۰۶- است. موارد ارائه شده اقداماتی مانند ایجاد ذخیره و بازچرخانی آب و فضای سبز در دانشگاه، دارای اثر مثبت و سازگاز با محیط زیست است. . تحلیل ردپای بوم شناختی دانشگاه ها با رویکرد چرخه حیات، می تواند به عنوان الگویی برای دیگر نهادهای آموزشی در جهت کاهش اثرات محیط‎ زیستی و برنامه ریزی موثر مورد استفاده قرار گیرد. این مطالعه نشان می دهد که ارزیابی های دقیق و جامع، گامی موثر در بهینه سازی مصرف منابع و حفاظت از محیط زیست است. در مجموع، این پژوهش با ارزیابی چندبعدی اثرات محیط زیستی، اهمیت مدیریت منابع و اجرای راهکارهای پایدار در دانشگاه ها را آشکار کرده و می تواند زمینه ساز بهبود عملکرد محیط زیستی نهادهای آموزشی گردد.

کلیدواژه ها:

ردپای بوم شناختی ، ردپای آب ، ردپای کربن ، انتشار گازهای گلخانه ای ، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان