بررسی انتقادی دیدگاه آیه الله مصباح یزدی در باره شرایط لازم برای یک نظریه اخلاقی معقول و مقبول

ارائه نظریه اخلاقی، آن هم با توجه به آموزه های اسلامی یکی از دغدغه های برخی از متفکران مسلمان در چند دهه اخیر بوده است. آیهالله محمدتقی مصباح یزدی نخستین متفکر مسلمانی است که کوشیده است تقریری غایت گرایانه از اخلاق اسلامی ارائه دهد. او پیش از ارائه نظریه خود، ده شرط برای یک نظریه اخلاقی معقول و مقبول برشمرده است که عبارتند از: ۱. انتزاعی دانستن مفاهیم اخلاقی؛ ۲. اخباری دانستن حقیقت جمله های اخلاقی؛ ۳. بدیهی نبودن قضایای اخلاقی؛ ۴. جایگاه عقل، تجربه و وحی در حکم اخلاقی؛ ۵. کمال حقیقی به عنوان مصداق نتیجه مطلوب در حکم اخلاقی؛ ۶. معیار ارزش گذاری افعال اخلاقی؛ ۷. نقش اختیار و آگاهی از ارزش اخلاقی؛ ۸. اختلاف مرتبه در ارزش های اخلاقی؛ ۹. منشا و راه حل اختلافات اخلاقی؛ ۱۰. رابطه اخلاق و جهان بینی. اما به نظر می رسد این شرایط نمی توانند شرایط یک نظریه معقول و مقبول درنظر گرفته شوند، بلکه پیش فرض آنها تقریر غایت گرایانه آیهالله محمدتقی مصباح یزدی از نظریه اخلاق اسلامی است. به بیان دیگر، چون ایشان تنها نظریه خود را معقول و مقبول می داند، شرایطی را در نظر گرفته است که با توجه به آن شرایط، تنها همان نظریه درست خواهد بود؛ درحالی که معقولیت و مقبولیت شرایط باید بدون درنظر گرفتن هر نظریه ای باشد. ازاین رو در این مقاله افزون بر گزارش و تحلیل این شرایط، به نقد آنها نیز خواهیم پرداخت. نتایج این پژوهش نشان می دهد بسیاری از این شرایط به گونه ای در نظر گرفته شده اند که تنها با نظریه ای خاص، سازگاری و همخوانی دارند. البته در ضمن مباحث، برخی از اشکالات نظریه ایشان نیز آشکار می شود.

کلیدواژه ها:

نظریه اخلاقی ، نظریه اخلاق اسلامی ، آیه الله محمدتقی مصباح یزدی ، شرایط نظریه اخلاقی معقول و مقبول ، تقریر غایت گرایانه از اخلاق اسلامی