تحول حکمرانی بحران در ایران: اصلاحات ساختاری در آیین نامه های ۱۳۸۳

زمینه و هدف: زلزله ی پنجم دی ماه ۱۳۸۲ بم، یکی از نقاط عطف تاریخ مدیریت بحران در ایران بود که ضعف های ساختاری، ناهماهنگی نهادی و نبود نظام فرماندهی واحد را آشکار ساخت. در پی این حادثه، هیئت وزیران در خرداد ۱۳۸۳ «آیین نامه ستاد مدیریت بحران» را تصویب کرد؛ اما با نقد و تاکید مقام معظم رهبری مبنی بر لزوم مشارکت نیروهای مسلح و ضرورت افزودن بخش پیشگیری، نسخه ی اصلاح شده ی آیین نامه در تیر همان سال با عنوان «ستاد پیشگیری و مدیریت بحران» تصویب شد. روش: این پژوهش با روش تحلیل محتوای جهت دار و رویکرد تطبیقی، سه سند رسمی شامل دو آیین نامه و توصیه های مقام معظم رهبری را بررسی کرده و تحولات ساختاری، مدیریتی و حقوقی آن را تحلیل می کند. یافته ها: یافته ها نشان می دهد تغییر عنوان و محتوای آیین نامه بیانگر گذار از مدیریت واکنشی به مدیریت ریسک محور بوده و ارتقای جایگاه ستاد از وزارت کشور به نهاد ریاست جمهوری، نقش مهمی در تقویت هماهنگی ملی، انسجام تصمیم گیری و مشارکت نهادهای نظامی و عمومی داشته است. همچنین، این اصلاحات با چارچوب های بین المللی مدیریت ریسک همچون ۲۰۰۵ Hyogo هم راستا ارزیابی می شود. نتیجه گیری: این مطالعه نشان می دهد تاکیدات مقام معظم رهبری، نقطه ی آغاز تحول سیاست گذاری بحران و نهادینه سازی رویکرد پیشگیرانه در نظام حکمرانی کشور بوده است.

کلیدواژه ها:

Crisis Management ، Government ، Legislation ، Prevention ، Public Policy ، پیشگیری ، دولت ، سیاست عمومی ، قوانین ، مدیریت بحران