جستاری بر سیر تحول سازمان فضایی شهر تاریخی شوشتر(از ورود اسلام تا پیش از دوره صفویه)

بیان مسئله: شهر تار یخی شوشتر، پیش از دوره اسلامی تحت تاثیر آب شکل گرفته است و رودخانه به عنوان بستر طبیعی بر تکوین ارزش های مذهبی، اقتصاد، سیاست، نیازها و فعالیت های زیستی تاثیرگذار بوده اما این شهر متاثر از ورود اسلام و آیین های دینی-مذهبی دستخوش تغییراتی شده است. این پژوهش به دنبال بررسی چگونگی اثرگذاری عنصر طبیعی آب و رودخانه، عناصر انسان ساخت شهری، فعالیت های انسانی مانند کشاورزی و فعالیت های مرتبط با آب در پیوند با تاریخ بر سازمان فضایی این شهر است.هدف پژوهش: هدف پژوهش، بررسی عوامل و مولفه های سازنده سازمان فضایی شهر از ورود اسلام تا پیش از دوره صفویه است تا تصویری از سازمان و نظم درونی آن به دست آید.روش پژوهش: این پژوهش، با روش تاریخی- تفسیری و تکیه بر مطالعه اسناد، مدارک و مستندات تاریخی، به جست وجو در حوادث، اتفاقات و شرایط اثرگذار در شوشتر دوره اسلامی تا پیش از عهد صفویه پرداخته و با روایت و تفسیر تاریخ، سازمان فضایی این دوره تاریخی را به تصویر کشیده است. سپس، به شیوه مصاحبه با صاحب نظران این حوزه، یافته ها و مشاهدات میدانی را راست آزمایی کرده است.نتیجه گیری: جمع بندی پژوهش نشان می دهد، آب همچنان عامل محدودکننده، شکل دهنده و تقویت کننده سازمان فضایی شهر است. برخلاف شهر پیش از دوره اسلامی که ارزش های مذهبی و عقاید سبب گسست در بخش مردم نشین شد، در دوره اسلامی اگر چه مسجد جامع ابتدا با فاصله از بخش مردم نشین قرار گرفت اما به مرور زمان یکپاچگی به همراه داشت و نه تنها بخش مردم نشین بلکه مرکز اقتصادی شهر نیز از هسته نیایشی- مذهبی تبعیت کرد. این شهر به دلیل حاکم نشینی و توجه نظام سیاسی- حکومتی و اولویت یافتن ارزش های دینی تحت تاثیر بستر طبیعی، نیازها و فعالیت های زیستی متفاوتی با دوره پیش از اسلام را تجربه می کند.

کلیدواژه ها:

شوشتر ، شهر تاریخی ، دوره اسلامی ، سازمان فضائی ، سیر تحول.