شناسایی الزامات کلیدی مدرسان آموزش عالی در نظام آموزش الکترونیک

پیشینه و اهداف: با پیشرفت فناوری های دیجیتال و ظهور ابزارهای نوین، نظام آموزشی دچار تغییرات بنیادین شده و در این میان، آموزش الکترونیکی به یکی از ارکان اساسی این تحول تبدیل شده است. آموزش عالی نیز به عنوان پیشگام این تغییرات، نقش محوری در توسعه مهارت های نیروی انسانی و پیشرفت جوامع ایفا می کند. نقش مدرسان آموزش عالی در این تحول به طور قابل توجهی تغییر کرده است. آنان دیگر صرفا انتقال دهندگان دانش نیستند؛ بلکه تسهیل کنندگان فرآیند یادگیری و راهنمایانی برای خلق دانش از طریق مشارکت فعال دانشجویان شده اند. به منظور تطابق با تحولات این عصر، مدرسان آموزش عالی نیازمند بازنگری در مهارت ها، الزامات، رویکردها و روش­های تدریس خود هستند. بدون شک، توانمندسازی اساتید دانشگاه­ها و تجهیز آنان به دانش و مهارت­های مورد نیاز، نه تنها باعث بهبود کیفیت آموزش می شود بلکه تاثیر مستقیمی بر توسعه پایدار جامعه خواهد داشت. از این رو، این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل جامع الزامات کلیدی مدرسان آموزش عالی در بستر یادگیری الکترونیکی انجام شده است.روش ها : تحقیق حاضر به روش تحلیل محتوا با رویکرد کیفی صورت گرفته است. بدین منظور، ۱۶ نفر از اساتید و متخصصان حوزه علوم تربیتی و آموزش عالی از طریق مصاحبه های نیمه ­ساختار یافته و با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. همچنین ۲۹ مقاله و ۶ کتاب با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و فیش برداری از منابع معتبر از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ مورد بررسی قرار گرفتند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش تحلیل محتوای پیشنهادی گرانهایم و لاندمن بهره گرفته شد و برای ارزیابی اعتبار و قابلیت اطمینان مطالعه، از معیارهای لینکلن و گوبا استفاده شد.یافته ها: نتایج این مطالعه، هفت مولفه اساسی را به عنوان الزامات کلیدی مدرسان آموزش الکترونیکی شناسایی کرده است که عبارتند از: الزامات شخصیتی (خصوصیات شخصیتی، خصوصیات حرفه­ای)، الزامات ارتباطی و تعامل (قابلیت تعامل سازنده، قابلیت ایجاد فعالیت­های تشویقی و انگیزشی، قابلیت مدیریت ارتباطات و راهبردهای مشارکت، قابلیت گروه بندی و تیم سازی)، الزامات آموزشی و تخصصی (صلاحیت­های علمی و تخصصی، قابلیت سنجش عملکرد و ارزشیابی، به کارگیری راهبردهای آموزشی و یادگیری، برنامه­ریزی و مدیریت دوره آموزش الکترونیک، قابلیت تقویت و توسعه مهارت­های شناختی دانشجویان)، الزامات مدیریتی و سازمانی (پشتیبانی، دسترسی به زیرساخت­ها و امکانات، سیاست گذاری آموزشی، توانمند سازی و توسعه قابلیت ها)، الزامات فرهنگی و حقوقی (فرهنگ آموزش الکترونیک، ملزومات اخلاقی قانونی)، الزامات فناورانه (دانش فناورانه، مهارت فناورانه) و الزامات سلامتی و بهداشت (بهداشت جسمی و روانی، ارگونومی و بهداشت حرفه­ای، سیاست­های بهداشتی).نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان می دهد که موفقیت مدرسان آموزش عالی در محیط های یادگیری الکترونیکی نیازمند ترکیبی از مهارت های فنی، تخصصی و شخصیتی است. این نتایج می تواند مبنای طراحی برنامه های توسعه حرفه ای برای ارتقاء شایستگی مدرسان و بهبود کیفیت آموزش الکترونیکی در دانشگاه ها باشد. ابعاد شناسایی شده در این پژوهش می توانند به سیاست گذاران و مدرسان کمک کنند تا نیازهای آموزشی اساتید را شناسایی کرده و با بروزرسانی مستمر برنامه ها، توان مقابله با چالش های ناشی از پیشرفت های فناورانه را افزایش دهند. چارچوب ارائه شده، زمینه ای مناسب برای پژوهش های آینده در ارزیابی مدرسان و توسعه سیستم های یادگیری الکترونیکی فراهم می آورد و به ارتقاء مهارت ها و توانایی های مدرسان در این حوزه کمک می کند. پیشنهاد می شود برنامه ریزی ها و سیاست گذاری های کلان و خرد به گونه ای تدوین شود که ضمن همگامی با تغییرات سریع عصر حاضر، بستری مناسب برای نوآوری در آموزش و پویایی در محیط های دانشگاهی ایجاد کند.

کلیدواژه ها:

مدرسان ، الزامات ، یادگیری الکترونیکی ، آموزش الکترونیکی ، آموزش عالی