سیاست ترس: تحلیل جامعه شناختی فرهنگ امنیت در خاورمیانه پس از ۲۰۰۱

پس از رویدادهای ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، مسئله امنیت به یکی از محورهای اصلی سیاست گذاری در بسیاری از مناطق جهان، به ویژه خاورمیانه تبدیل شد. در این میان، مفهوم «سیاست ترس» به عنوان یکی از رویکردهای مهم در مدیریت تهدیدات امنیتی و شکل دهی به گفتمان های سیاسی و اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل جامعه شناختی نقش سیاست ترس در شکل گیری فرهنگ امنیت در خاورمیانه پس از سال ۲۰۰۱ انجام شده است. در این پژوهش تلاش شده است تا نشان داده شود که چگونه گفتمان های امنیتی مبتنی بر ترس از تهدیدهای داخلی و خارجی توانسته اند بر ساختارهای حکمرانی، روابط دولت و جامعه و الگوهای رفتاری شهروندان تاثیر بگذارند. چارچوب نظری تحقیق بر مبنای دیدگاه های جامعه شناسی سیاسی و مطالعات امنیتی، به ویژه نظریه های مربوط به امنیتی شدن، فرهنگ امنیت و نقش گفتمان در بازتولید تهدیدها شکل گرفته است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی و تطبیقی است و در آن، تحولات امنیتی در چند کشور منتخب خاورمیانه از جمله عراق، سوریه، ایران، عربستان سعودی و ترکیه مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که سیاست ترس در بسیاری از موارد به تقویت نقش نهادهای امنیتی، افزایش کنترل اجتماعی و مشروعیت بخشی به سیاست های امنیتی انجامیده است. در عین حال، این سیاست ها پیامدهای اجتماعی و سیاسی مهمی نیز داشته اند که از جمله آن ها می توان به کاهش اعتماد اجتماعی، محدود شدن فضای عمومی و تغییر الگوهای تعامل اجتماعی اشاره کرد. در نهایت، پژوهش تاکید می کند که درک دقیق سیاست ترس و پیامدهای آن می تواند به تحلیل بهتر تحولات امنیتی منطقه و همچنین به ارائه رویکردهای متوازن تر برای ایجاد امنیت پایدار و تقویت اعتماد اجتماعی در خاورمیانه کمک کند.

کلیدواژه ها:

سیاست ترس ، فرهنگ امنیت ، خاورمیانه ، امنیتی شدن ، گفتمان امنیتی ، تهدیدات منطقه ای ، جامعه شناسی سیاسی ، امنیت اجتماعی.