«نان، کار، آزادی»: ریشه های گفتمانی شعارهای اعتراضات ایران در چارچوب تئوری هژمونی گرامشی

این پژوهش به بررسی ابعاد حقوقی، فقهی و اجتماعی اعتراضات مدنی در ایران با رویکردی تطبیقی میان حقوق داخلی و بین الملل می پردازد. هدف اصلی آن تحلیل مشروعیت اعتراضات از منظر حق آزادی بیان، حق تجمع مسالمت آمیز و حدود مداخله دولت در شرایط ناآرامی اجتماعی است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی بوده و داده ها بر اساس منابع فقه اسلامی، اسناد بین المللی حقوق بشر و مقررات قانونی ایران تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که در نظام حقوقی ایران، اگرچه آزادی اعتراض در اصول قانون اساسی پذیرفته شده، اما فقدان چارچوب دقیق اجرایی و تقنینی موجب بروز خلاهایی در برخورد با اعتراضات مدنی و تمایز آن از اغتشاشات شده است. از دیدگاه فقه شیعه، اعتراضات در صورت رعایت نظم عمومی و عدم اخلال در امنیت جامعه، می تواند مشروع تلقی شود، ولی در شرایطی که منجر به تخریب یا بی نظمی گردد، از دایره مشروعیت خارج می شود. در حقوق بین الملل نیز تاکید بر حق تجمع و آزادی عقیده وجود دارد و دولت ها موظف به تضمین این حقوق در چارچوب مسالمت آمیز هستند. در نهایت، پیشنهاد می شود قانون گذار ایرانی با بازنگری در مقررات موجود، خطوط تفکیک روشنی میان اعتراضات مدنی و اقدامات خشونت آمیز ایجاد کرده و زمینه تحقق آزادی های اساسی در چارچوب نظم عمومی را فراهم سازد. این تحلیل می تواند به تقویت رویکرد عقلانی در سیاست گذاری، کاهش تنش های اجتماعی و تضمین حقوق شهروندی منجر شود.

کلیدواژه ها:

اعتراضات مدنی ، حقوق بشر ، آزادی بیان ، نظم عمومی ، فقه شیعه ، قانون اساسی ، حقوق بین الملل ، مشروعیت اعتراض