چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: با توجه به آلودگی گیاهان دارویی به فلزات سنگین و پتانسیل بالای این گیاهان در جذب و انتقال آنها به بخش های قابل استفاده و به دنبال آن عوارض جانبی مربوط به حضور فلزات سنگین در داروهای گیاهی استفاده شده در کشور ایران، امروزه محققین بهدنبال راهکاری هستند که اثرات سمی ناشی از فلزات سنگین خاک را کاهش دهد و بتوانند کیفیت محصولات کشت شده در خاکهای آلوده به فلزات سنگین را بهبود بخشند. کاربرد نانوذرات مقرون به صرفه و ایمن از نظر زیست محیطی برای اصلاح خاک های آلوده به فلز و جذب زیستی عناصر کمیاب و بالقوه سمی از طریق ریزجلبک ها یا عصاره جلبکی در گذشته و اخیر مورد توجه زیادی قرار گرفته است. لذا، این آزمایش به منظور تغذیه
رازیانه با محرکهای زیستی و بررسی برخی پارامترهای فیزیولوژیک و تیز کاهش جذب فلز سنگین کروم و در نهایت حفظ کمیت و کیفیت
رازیانه (vulgare Foeniculum) انجام شد.
مواد و روشها: این پژوهش بهصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار تحت شرایط گلخانه ای در سال ۱۴۰۲-۱۴۰۳ اجرا شد. تیمارها شامل تنش کروم در دو سطح (صفر (شاهد) و ۱۰۰ میلیگرم در کیلوگرم خاک) و محلولپاشی در سه سطح (شاهد، عصاره جلبکی با غلظت ۱ میلیگرم در لیتر و نانوذره سلنیوم با غلظت ۲۰ میلیگرم در لیتر) بودند. در مرحله چهاربرگی، محلول پاشی برگی در سه سطح صفر، عصاره جلبکی (یک میلی گرم در لیتر) و نانوذره سلنیوم (۲۰ میلی گرم در لیتر) سه بار با فاصله زمانی ۱۵ روز انجام شد و ده روز بعد از قرارگرفتن گیاه در تنش مورد نظر، نمونهبرداری از نمونههای شاهد و تیماری به منظور بررسی پارامترهای فیزیولوژیک گیاه انجام گرفت.
یافتهها: نتایج حاصل از تجزیه واریانس اثر متقابل دوجانبه محلولپاشی × تنش فلز سنگین در رابطه با آنزیمهای آنتیاکسیدان کاتالاز و آنزیم
سوپراکسید دیسموتاز معنیدار بودند. نتایج بررسی اثر متقابل نانوذره سلنیوم × عصاره جلبک سبز برای صفات میزان اسید آمینه پرولین و رنگیزههای کلروفیل a، کلروفیل b و کلروفیل کل معنی دار بودند، اما برای آنزیمهای آنتیاکسیدان کاتالاز و
سوپراکسید دیسموتاز و نشت الکترولیت و مالوندیآلدهید اثر معنیداری نداشت. غلظت مالون دیآلدهید، آنزیمهای آنتیاکسیدان کاتالاز و سوپراکسید دیسموتاز، محتوای پرولین و درصد نشت یونی تحت تنش کروم افزایش معنی داری یافتند، درحالی که محتوای
رنگیزه های فتوسنتزی نسبت به شاهد کاهش نشان دادند. کاربرد محرک های زیستی، فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان کاتالاز و سوپراکسید دیسموتاز، میزان پرولین و غلظت
رنگیزه های فتوسنتزی را نسبت به شاهد افزایش داد، اما محتوای مالوندیآلدهید نسبت به شرایط کنترل کاهش یافت. در گیاه
رازیانه فعالیتهای آنزیم کاتالاز و
سوپراکسید دیسموتاز به ترتیب در برهم کنش کروم با محلول پاشی عصاره جلبکی یک میلی گرم در لیتر، محلول پاشی نانوذره سلنیوم ۲۰ میلی گرم در لیتر و برهم کنش آنها نسبت به شاهد افزایش نشان دادند. بیشترین درصد فعالیت آنزیمهای کاتالاز و
سوپراکسید دیسموتاز مربوط به تنش کروم و کمترین غلظت این آنزیمها مربوط به شاهد بود. بیشترین فعالیت آنزیم های آنتیاکسیدان تحت تنش کروم بعد از شاهد به محلول پاشی با عصاره جلبکی اختصاص داشت. اثر متقابل نانوذره سلنیوم و عصاره جلبکی موجب کاهش محتوای مالون دی آلدهید و افزایش
رنگیزه های فتوسنتزی شد. همچنین، با محلول پاشی نانوذره سلنیوم ۲۰ میلی گرم در لیتر، عصاره جلبکی یک میلی گرم بر لیتر و برهم کنش آنها محتوای پرولین نسبت به شاهد افزایش یافت. در نتیجه، خسارت تاشی از تنش
فلز سمی کروم با تقویت سیستم آنتی اکسیدانی و فتوسنتزی گیاه
رازیانه توسط نانوذره سلنیوم و عصاره جلبکی تعدیل یافت.
نتیجه گیری: به طور کلی در بین محرک های زیستی مورد بررسی تحت تنش کروم، محلول پاشی با عصاره جلبکی نسبت به نانوذره سلنیوم، موجب تقویت سیستم آنتی اکسیدانی گیاه
رازیانه شد و از این طریق توانست تجمع رادیکال های آزاد را مهار کند و نیز با کاهش محتوای مالون دیآلدهید یکپارچگی غشا را در شرایط تنش کروم حفظ نماید.