بررسی تاثیر سلامت روانی و هیجانی بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی

در عصر حاضر، نظام های آموزشی پیشرو در سطح جهان از رویکردهای سنتی مبتنی بر انتقال صرف اطلاعات و دانش افزایی تک بعدی فاصله گرفته و به سوی الگوهای جامع نگر و کل گرایانه حرکت کرده اند که در آن، پرورش همه جانبه شخصیت دانش آموزان به عنوان هدف غایی تعلیم و تربیت شناخته می شود. در این میان، مقطع آموزش ابتدایی به عنوان حساس ترین، حیاتی ترین و سرنوشت سازترین دوره تحصیلی، نقش بی بدیلی در شکل گیری شالوده های شناختی، شخصیتی، اجتماعی و هیجانی افراد ایفا می کند. مقاله حاضر با هدف بررسی عمیق، همه جانبه و موشکافانه تاثیر سلامت روانی و هیجانی بر عملکرد و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی به رشته تحریر درآمده است. این پژوهش که با رویکردی مروری-تحلیلی و با بهره گیری از منابع معتبر علمی، پایگاه های داده های پژوهشی و اسناد بالادستی تدوین شده است، تلاش می کند تا پیوندهای ناگسستنی و پیچیده میان ساحت های عاطفی و شناختی در کودکان دبستانی را تبیین نماید. یافته های این بررسی جامع نشان می دهد که سلامت روانی و هیجانی نه تنها یک پیامد جانبی از فرآیند آموزش نیست، بلکه پیش شرط قطعی، بستر اساسی و موتور محرکه یادگیری معنادار و پایدار محسوب می شود. دانش آموزانی که از سطح مطلوبی از بهداشت روان، هوش هیجانی، تاب آوری، خودتنظیمی عاطفی و احساس امنیت روانی برخوردارند، در مواجهه با چالش های تحصیلی عملکرد بسیار درخشان تری از خود نشان می دهند، از ظرفیت های شناختی بالاتری همچون تمرکز، توجه، حافظه فعال و حل مسئله برخوردارند و انگیزه درونی مضاعفی برای مشارکت در فعالیت های کلاسی دارند. در نقطه مقابل، تجربیات منفی نظیر اضطراب، افسردگی، استرس های مزمن، تروماهای دوران کودکی، فقدان حمایت های عاطفی و محیط های آموزشی ناامن، با ایجاد اختلال در کارکردهای اجرایی مغز و ترشح هورمون های استرس نظیر کورتیزول، به شدت ظرفیت یادگیری مغز را کاهش داده و منجر به افت تحصیلی، فرسودگی، بی انگیزگی، رفتارهای نابهنجار و در نهایت ترک تحصیل پنهان یا آشکار می گردند. در این مقاله، ضمن کالبدشکافی مکانیسم های عصبی-شناختی و روان شناختی تاثیرگذار در این فرآیند، نقش حیاتی اتمسفر مدرسه، کیفیت روابط معلم-دانش آموز، سبک های فرزندپروری و مداخلات مبتنی بر مدرسه به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. در نهایت، دلالت ها و توصیه های کاربردی، راهبردی و سیاست گذارانه متعددی برای طراحان برنامه درسی، مدیران ارشد، مشاوران، معلمان و والدین در نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران ارائه شده است تا با اتخاذ رویکردهای پیشگیرانه، ارتقایی و مداخله ای، بستری امن، پویا و شکوفا برای رشد همه جانبه سرمایه های انسانی آینده کشور فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: سلامت روانی ، هوش هیجانی ، عملکرد تحصیلی ، دوره ابتدایی ، نظام آموزش و پرورش ، یادگیری اجتماعی-هیجانی ، پیشرفت تحصیلی ، بهداشت روان در مدرسه.