بوروکراسی دانشگاهی: مسائل و چالش ها

تاریخ دریافت:  ۲۱/۰۸/۱۳۹۱ تاریخ پذیرش:  ۱۱/۰۸/۱۳۹۲ چکیده مطالعه حاضر با این هدف انجام شد که نشان دهد تحمیل بوروکراسی به دانشگاه­ها، چرا و چگونه بر عملکرد اعضای هیئت علمی و درنتیجه بر حیات و رشد دانشگاه تاثیر می­گذارد. به این منظور تحقیق با روش مروری-تحلیلی، از طریق تحلیل مفاهیم و گزاره­های مرتبط «بازتولید شده» توسط محقق، انجام شد. برای دانشگاه، هدف­های سه­گانه «تجمیع»، «تظاهر»، و «تکثیر» اندیشه­ها، مفهوم­پردازی و کارکرد بوروکراسی در قالب سه مولفه «کار» یا «فعالیت»، «خبرگی»، «ساختار»، تحلیل گردید. اصلی­ترین یافته­ها نشان دادند که وقتی مراجع بیرونی به منظور برقراری انتظام موردنظر خود در امور دانشگاه مداخله می­کنند، درنتیجه عدم تجانس «خبرگی»با «بوروکراسی تحمیلی»، آفت­هایی پدید می­آیند که در حیات و رشد دانشگاه تاثیر دارد. این آفت­ها عبارت اند از: ۱) انقطاع بین کار و نیروی کار؛ ۲) تغییر در نقشه رشد حرفه­ای عضو هیئت علمی؛ ۳) ازخودبیگانه شدن؛ ۴) تغییر در فرهنگ سازمانی؛ ۵) تاثیر بر روابط انسانی؛ و ۶) تاثیر بر متغیرهای کلیدی موثر در رفتار سازمانی عضو هیئت علمی. در توضیح ششمین آسیب ناشی از بوروکراسی تحمیلی، تبعات مستقیم یا غیرمستقیم آن در رابطه با رفتار و عملکرد اعضای هیئت علمی در هفت مورد دسته­بندی شدند: ۱) مشارکت؛ ۲) تحول­آفرینی؛ ۳) کیفیت زندگی کاری؛ ۴) خبرگی خنثی؛ ۵) اثربخشی؛ ۶) رضایت شغلی؛ و ۷) خود-انتظام­بخشی. علاوه بر این در روند تحلیل، سه گزاره تبیین و ارائه شد که می­تواند مبنایی برای مطالعه سایر پژوهشگران باشد.

کلیدواژه ها:

بوروکراسی ، خبرگی ، عضو هیئت علمی ، انتظام بیرونی ، دانشگاه.