مطالعه تطبیقی دیوارنگاری و نگاره های نسخه های خطی مکتب اصفهان (مورد پژوهشی: کاخ عالی قاپو اصفهان)

نگارگری در فرهنگ ایران، به عنوان یکی از شاخه های هنرهای تصویری، دارای جایگاهی بنیادی است و همواره به عنوان هنر مادر در میان دیگر هنرهای صناعی شناخته شده است. این هنر، در طول تاریخ ایران، به دو شیوه اجرا و توسعه یافته است: نخست، در قالب نگاره های نسخه ای که برای تزئین صفحات کتاب های نفیس و دست نوشته های خطی به کار می رفته اند؛ و دوم، به صورت دیوارنگاره هایی که روی سطح داخلی بناهای معماری شاخص ترسیم شده اند. دوره ی صفویه، به خصوص در چارچوب مکتب اصفهان، زمینه ای مستحکم برای شکوفایی بی سابقه هر دو گونه ی هنری فراهم آورد، به گونه ای که امکان بررسی وجوه اشتراک، تمایز و تاثیرگذاری های متقابل میان این دو شاخه ی مهم فراهم شد.پژوهش حاضر، با رویکرد توصیفی- تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه ای و مشاهده­های میدانی، به مقایسه ی تطبیقی میان دیوارنگاره های کاخ عالی قاپو و نگاره های نسخ خطی مکتب اصفهان می پردازد. هدف اصلی، واکاوی میزان تاثیرپذیری این دو از یکدیگر و بررسی مولفه های هنر غربی در شکل گیری آن­ها است. یافته ها نشان می دهد که با وجود اشتراک­های بنیادین، این دو مسیر هنری روندهای مستقلی را طی کرده اند. نگاره های نسخ خطی، ادامه ی نگارگری مکاتب تبریز و قزوین بودند، در حالی که دیوارنگاره های عالی قاپو، به ویژه در اواخر دوره صفوی، با نگاره های تک ورقی شباهت بیشتری دارند؛ آثاری که تحت تاثیر فضای اجتماعی جدید و کاهش حمایت های درباری تولید شدند. عناصر بصری همچون سایه روشن، عمق نمایی، پیکره پردازی واقع گرایانه و پوشش های فرنگی، نشانه هایی از تاثیر هنر غربی اند که در هر دو گونه قابل مشاهده اند. بنابراین، این­طور به نظر می­رسد دیوارنگاره ها بیشتر در امتداد نگاره های تک ورقی قرار می گیرند.

کلیدواژه ها:

مکتب اصفهان ، نگارگری ، نسخه&shy ، ، های خطی ، دیوارنگاری ، عالی قاپو