تتبعی در بن مایه های تزئینی ارسی تکیه بیگلربیگی کرمانشاه

یکی از شاخصه های برجسته معماری در عصر قاجار ارسی ها هستند که علاوه بر ویژگی های فنی و کاربردی خاص، دارای زیبایی بصری قابل توجهی هستند. از جمله این زیبایی ها، می توان از بن مایه های تزئینی همچون پیچک های اسلیمی، ختایی، عناصر نوشتاری و حیوانی نام برد. این هنر رونق چشم گیری در سرزمین های اسلامی از جمله ایران داشته است. یکی از بناهای تاریخی ایران عصر قاجار در شهر کرمانشاه واقع است که دارای ارسی های کاربردی  تزئینی چشم گیری می باشد. این بنا تحت عنوان تکیه بیگلربیگی یا عمارت فراش باشی، مربوط به دوران سلطنت مظفرالدین شاه قاجار است که توسط عبدالله خان فراش باشی، ملقب به بیگلربیگی، در بافت قدیم شهر کرمانشاه ساخته شده است. در این راستا نوشتار حاضر با هدف بازشناسی و تببین ارزش ها و خصایص کاربردی  تزئینی ارسی های این بنا به منظور حفظ و انتقال آن به آیندگان به تحریر درآمده است. بنابراین در پاسخ به این ضرورت سوال اساسی مطرح می شود: ارسی های تکیه بیگلربیگی واجد چه ویژگی های بصری هستند؟ این پژوهش به روش توصیفی  تحلیلی انجام یافته است و داده های آن که به صورت کتابخانه ای و میدانی گردآوری شده اند، به شیوه کیفی مورد تحلیل قرار گرفته اند. برآیند این تفحص نشان می دهد، ارسی های مطالعاتی با نقوش گردان و هندسی و بن مایه های گیاهی و رنگ های سبز، قرمز، فیروزه ای و زرد مزین و ساخته شده اند. فراوانی ارسی های سه لنگه نسبت به سایر انواع و نیز فراوانی ارسی های دارای پاتاق نیم دایره ای با نقوش گردان نیز نسبت به ارسی های ساده بدون تزئینات بیشتر است. نقش مایه ها در قالب واگیره ای گسترش پیدا کرده اند؛ به طورکلی تنوع نقش در بخش پاتاق بسیار زیاد است و انواع نقوش از گردان و پیچیده تا ساده را می توان در آنها مشاهده کرد. اکثریت نقوش دارای بن مایه بصری، خورشیدی و اسلیمی هستند.

کلیدواژه ها:

ارسی ، تکیه بیگلربیگی ، قاجار ، عناصر تزئینی ، ویژگی های بصری