چالش های حقوقی رودخانه مرزی هیرمند و تاثیرآن بر امنیت داخلی استان سیستان و بلوچستان (مطالعه موردی: شهرستان های مرزی هامون و نیمروز)

زمینه و هدف:رودخانه های مرزی به عنوان منابع آبی مشترک میان کشورها، از مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر تعاملات ژئوپلیتیکی و امنیتی به شمار می روند. در این میان، رودخانه هیرمند به عنوان شریان حیاتی شرق ایران، نقشی اساسی در پایداری زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی منطقه سیستان دارد. تشدید چالش های حقوقی مرتبط با بهره برداری از این رودخانه طی سال های اخیر، پیامدهای مستقیمی بر امنیت داخلی مناطق مرزی ایران به ویژه شهرستان های هامون و نیمروز داشته است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالش های حقوقی رودخانه هیرمند و بررسی تاثیر آن ها بر امنیت داخلی این شهرستان های مرزی انجام شده است.روش پژوهش:این تحقیق با رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده و از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش اجرا، کیفی است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای شامل بررسی اسناد حقوقی، گزارش های رسمی، آمارهای معتبر و منابع علمی ثانویه گردآوری شده است. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی صورت گرفت. همچنین برای شناسایی چالش ها و ابعاد امنیت داخلی، از دیدگاه ۲۱ نفر از خبرگان حوزه های امنیت، روابط بین الملل، جغرافیای سیاسی و حقوق بین الملل استفاده شد.یافته ها:یافته های پژوهش نشان می دهد که رودخانه هیرمند به دلیل موقعیت استراتژیک و اهمیت منابع آبی، با سه چالش حقوقی اصلی مواجه است: تحولات سیاسی و نظامی داخلی افغانستان، عدم پایبندی به معاهدات بین المللی آب و سدسازی های گسترده در بالادست. این چالش ها دارای پیامدهای مستقیم کوتاه مدت و پیامدهای غیرمستقیم بلندمدت بر ابعاد نظامی–امنیتی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی، زیست محیطی و فرهنگی امنیت داخلی هستند.نتیجه گیری:نتایج نشان داد که چالش های حقوقی رودخانه هیرمند از طریق زنجیره ای از پیامدهای به هم پیوسته، امنیت داخلی شهرستان های مرزی هامون و نیمروز را به صورت چندبعدی تحت تاثیر قرار می دهند. بنابراین، هرگونه اقدام حقوقی، دیپلماتیک یا مدیریتی برای حل وفصل اختلافات آب هیرمند باید با در نظر گرفتن هم زمان این ابعاد انجام شود تا حفظ پایدار امنیت داخلی ایران در این مناطق مرزی تضمین گردد.

کلیدواژه ها:

رودخانه هیرمند ، چالش های حقوقی ، امنیت داخلی ، استان سیستان و بلوچستان ، امنیت آب