برنامه ریزی شهری استعماری و عدالت فضایی در شهرهای پسااستعماری: مطالعه تطبیقی الجزیره، تونس و بمبئی از قرن نوزدهم تا امروز

بررسی میراث های فضایی پایدار برنامه ریزی شهری در شهرهای الجزیره، تونس و بمبئی نشان می دهد که شهرهای پسااستعماری همچنان بر پایه منطق های به ارث مانده از سلطه استعماری سازمان یافته اند. این پژوهش به بررسی تداوم و دگرگونی منطق های فضایی استعمار در شهرهای پسااستعماری الجزیره، تونس و بمبئی در بازه زمانی ۱۸۳۰ تا ۲۰۲۰ می پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که چگونه برنامه ریزی شهری، که در دوران استعمار ابزاری برای تفکیک، کنترل و نظم فضایی بود، پس از استقلال نیز در قالب سیاست های توسعه، حفاظت میراث و نوسازی شهری بازتولید شده است. این مطالعه با به کارگیری رویکرد تطبیقی–تاریخی و تحلیل گفتمان فضایی نقشه ها، اسناد برنامه ریزی و داده های بصری تاریخی، سازوکارهای تداوم قدرت استعماری را در زیرساخت ها، منطقه بندی و بازنمایی شهری شناسایی می کند. یافته ها نشان می دهد که علی رغم استقلال سیاسی، ساختارهای فضایی و معرفتی به جامانده از استعمار همچنان در منطق حکمرانی شهری تداوم دارند: در الجزیره، زیبایی شناسی هوسمانی فرانسوی در قالب برنامه های حفاظت میراث بازتولید شده است؛ در تونس، تمرکزگرایی اداری دوگانگی تاریخی میان «مدینه» و «شهر جدید» را حفظ کرده است؛ و در بمبئی، گفتمان های بهداشتی استعماری مبنای طرد حقوقی و کالبدی سکونتگاه های غیررسمی قرارگرفته اند. مقاله با طرح مفهوم «استعمار زیرساخت ها»، توضیح می دهد که چگونه نابرابری فضایی در این شهرها نه ناشی از کمبود منابع، بلکه حاصل استمرار منطق های قدرت در نهادهای برنامه ریزی است. بر این اساس، دستیابی به عدالت فضایی مستلزم استعمارزدایی از ساختارهای نهادی و بازنگری در دانش های مسلط شهرسازی است.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی شهری استعماری ، عدالت فضایی ، استعمار زیرساخت ها ، شهرهای پسااستعماری ، مطالعه تطبیقی