بهره وری مصرف آب و انرژی در سامانه آبیاری بارانی کلاسیک ثابت برای محصول گندم (مطالعه موردی: دشت قروه)

هدف: این پژوهش باهدف ارزیابی و مقایسه مصرف و بهره وری انرژی در سامانه های آبیاری بارانی کلاسیک ثابت با آبپاش­های متحرک با منابع انرژی متفاوت (برق و گازوئیل) در تولید گندم آبی در دشت قروه استان کردستان انجام شد. روش پژوهش: در این پژوهش، ۱۵ مزرعه گندم آبی به مجموع مساحت ۹۰ هکتار، از نوع رقم «پیشگام» در دشت قروه به صورت تصادفی انتخاب و به دو گروه CE (منبع انرژی الکتریکی) و CD (منبع انرژی سوخت دیزل) تقسیم شدند. برای اندازه گیری مساحت مزارع، از دستگاه GPS استفاده گردید و حجم آب مصرفی با دبی سنج اولتراسونیک اندازه گیری شد. اطلاعات مربوط به مصرف انرژی (برق و گازوئیل)، عملکرد محصول با روش کیل گیری، و سایر داده های کشاورزی مانند بذر مصرفی، کود، سموم و ماشین آلات از کشاورزان در قالب پرسشنامه جمع آوری شد. همچنین، در پایان فصل زراعی ۱۴۰۲–۱۴۰۳، عملکرد محاسبه شده با داده های واقعی فروش مزرعه تطبیق داده شد. یافته ها: نتایج این تحقیق نشان داد که بیشترین میزان مصرف انرژی در نظام های زراعی گندم در مزارع با سیستم های CE و CD به ترتیب مربوط به مصرف الکتریسیته (برق) و سوخت گازوئیل برای تامین آب موردنیاز کشاورزی بود. میزان کل انرژی ورودی به مزارع به ترتیب معادل ۰۱/۷۳۱۷۳ و ۸۳/۸۸۵۰۷ و انرژی خروجی کل به ترتیب ۱۱۸۸۱۵ و ۱۱۸۸۹۶ مگاژول در هکتار محاسبه گردید. شاخص های بهره وری آب برای این مزارع به ترتیب ۴۷/۱ و ۳۱/۱ کیلوگرم در مترمکعب آب مصرفی بود. نسبت انرژی در مزارع به ترتیب برابر با ۶۶/۱ و ۳۴/۱و انرژی ویژه به ترتیب ۲۶/۱۰ و ۸۶/۱۲مگاژول در هکتار محاسبه شد. علاوه بر این، بهره وری برق مصرفی به ترتیب ۰۱/۳ و ۲۰/۲ کیلوگرم در کیلووات­ساعت و بهره وری کلی انرژی نیز به ترتیب کیلوگرم به ازای هر مگاژول انرژی ۰۹/۰ و ۰۷/۰ ورودی محاسبه شد. نتیجه گیری: میانگین کل انرژی ورودی و خروجی در مزارع CD بیش­تر از CE بوده، اما شاخص بهره وری آب در مزارع CD حدود ۱۲ درصد کم­تر از گروه CE برآورد شد. همچنین انرژی ویژه در مزارع دیزلی بیش­تر بود که نشان دهنده مصرف انرژی بالاتر برای تولید گندم است. در مجموع، سامانه های آبیاری برقی (CE) از نظر بهره وری انرژی عملکرد بهتری داشتند و پیشنهاد می شود برق دار کردن چاه های دیزلی (CD) در اولویت برنامه های کشاورزی کشور قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

انرژی ورودی ، کارایی انرژی ، بهره وری برق ، بهره وری آب ، قروه