تهیه جداول حجم برای گونه صنوبر کبوده (Populus alba L.) به روش غیرمخرب در استان چهارمحال و بختیاری

سابقه و هدف: برآورد موجودی حجمی صنوبرکاری ها نقش مهمی در شناخت وضعیت موجود و مدیریت پایدار این منابع به منظور برنامه ریزی تولید و بهبود تصمیم گیری های مدیریتی برای توسعه زراعت چوب دارد. جداول حجم، به عنوان یکی از این ابزارهای کلیدی، امکان برنامه ریزی اقتصادی و بهینه سازی بهره برداری را فراهم می کنند. برای توسعه این جداول، استفاده از روش های غیرمخرب که امکان برآورد حجم را بدون آسیب به درختان فراهم می کنند، اهمیت بسیاری دارد. هدف تحقیق حاضر تهیه جدول حجم یک و دو عامله برای گونه صنوبر کبوده در استان چهارمحال و بختیاری است تا در نتیجه امکان فروش چوب صنوبر به صورت حجمی فراهم شود.مواد و روش ها: برای اجرای این تحقیق، ابتدا با عملیات میدانی، اغلب توده های صنوبرکاری در سطح استان چهارمحال و بختیاری شناسایی شدند. سپس در ۱۰ توده مختلف صنوبرکاری با گونه کبوده (Populus alba L.) در مجموع ۶۷ اصله درخت به روش نمونه برداری طبقه ای– تصادفی (Stratified random sampling) براساس طبقات قطری از ۱۰ تا ۳۰ سانتی متر انتخاب شدند. پس از انتخاب درختان نمونه، قطر برابرسینه (DBH) و ارتفاع کل آنها اندازه گیری و از محل یقه تنه هر درخت نمونه، محل قطعات دومتری با استفاده از دستگاه لیزری لایکا مدل D۸۱۰ مشخص و سپس قطر آن ارتفاع با استفاده از همین دستگاه به صورت سرپا و بدون قطع درخت اندازه گیری شد. در مرحله بعد حجم کل واقعی تنه هر درخت از مجموع حجم بینه های ۲ متری با استفاده از رابطه اسمالیان به دست آمد. به منظور ارزیابی صحت اندازه گیری قطر درختان در ارتفاعات مختلف تنه با استفاده از دستگاه لایکا از تعداد ۱۳ اصله درخت صنوبر که از قبل برای قطع برنامه ریزی شده بودند، استفاده شد، به طوری که قطر این درختان در ارتفاعات مختلف تنه قبل و پس از قطع به ترتیب با استفاده از دستگاه لایکا و کالیپر اندازه گیری و با استفاده از آزمون تی جفتی مقایسه شدند. برای تهیه جداول حجم، داده های قطر، ارتفاع و حجم تنه درختان نمونه با استفاده از مدل های رگرسیونی غیرخطی تحلیل شدند. برای این منظور از تعداد ۷ مدل یک عامله (فقط براساس قطر برابرسینه) و ۹ مدل دو عامله (براساس قطر برابرسینه و ارتفاع کل) به ترتیب برای برازش داده های قطر با حجم واقعی تنه و قطر و ارتفاع با حجم واقعی تنه درختان استفاده شد. سپس از شاخص های کارایی آکائیکه (AIC)، مقدار جذر میانگین مربعات خطای مدل (RMSE)، میانگین خطای مطلق مدل (MAE)، ضریب کارایی نش ساتکلیف (NSE) و شاخص ویلموث (WI) برای ارزیابی عملکرد مدل ها و در نهایت انتخاب بهترین مدل استفاده شد.یافته ها: نتایج آزمون تی جفتی نشان داد که تفاوت بین مقادیر اندازه گیری شده قطرهای متناظر بین دو دستگاه کالیپر و لایکا معنی دار نیست، به عبارت دیگر دو دستگاه برای اندازه گیری قطر یکسان عمل می کنند. برای برآورد حجم و تهیه جداول حجم یک عامله و دوعامله در بین مدل های دوعامله از مدل شوماخر- هال ۲ (Schumacher-Hall ۲) باRMSE%= ۱۰% و R۲= ۰.۹۸ در بین مدل های یک عامله از مدل برک هوت (Berkhout) باRMSE%= ۱۷% و R۲= ۰.۹۵ به عنوان بهترین مدل استفاده شد. جدول حجم یک عامله براساس مدل V=۰.۰۰۰۰۳۷۷۶×D۲.۹۶۹ و جدول حجم دوعامله براساس مدل V=۰.۰۰۰۰۲۷۶×D۲.۲۹۵×H۰.۷۷۸۵ تهیه شد.نتیجه گیری: مدل های رگرسیونی استفاده شده در این مطالعه می توانند به طور موثری برای محاسبه حجم سرپای درختان کبوده استفاده شده و به بهبود مدیریت صنوبرکاری ها و فروش حجمی چوب کمک کنند. یافته های این پژوهش می تواند اطلاعات مبنایی باارزشی برای استفاده در تعیین حجم دقیق سرپا و قابل فروش هر توده صنوبر، برنامه ریزی ها و تصمیم گیری های مدیریتی در مورد برداشت، تحلیل رشد و راهبرد های مدیریت پایدار در زمینه توسعه زراعت چوب و توسعه صنایع مرتبط در استان چهارمحال و بختیاری باشد.

کلیدواژه ها:

حجم تنه ، حجم سرپا ، شاخص های نکویی برازش ، طبقات قطری ، مدل های رگرسیونی