تاملی فقهی و حقوقی در افساد فی الارض و حق اعتراض قانونی شهروندان

«افساد فی الارض» به عنوان جرمی سنگین با ریشه در فقه اسلامی بوده که گرچه در قانون مجازات اسلامی سابق دارای ابهام بود، لیکن در قانون مصوب ۱۳۹۲ به عنوان جرم مستقل مورد توجه قانونگذار قرار گرفت. از سویی «حق اعتراض قانونی شهروندان» به عنوان رفتاری که در قانون اساسی و اسناد بین المللی به رسمیت شناخته شده که ممکن است در شرایطی همپای افساد فیالارض قرار گیرد؛ این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به واکاوی مبانی فقهی افساد فیالارض، تحلیل حق اعتراض در پرتو اصل امر به معروف و نهی از منکر، بررسی رویه قضایی در مواجهه با اعتراضات و بررسی تعارض و حدود این دو مفهوم میپردازد. یافته ها نشان می دهد که تفسیر موسع از افساد فی الارض، بدون توجه به تمایز بین اعتراضات مشروع و جرائم سازمان یافته، با اصول عدالت و حقوق بشر در تعارض است. پیشنهاد اصلی مقاله، اصلاح ماده ۲۸۶ قانون مجازات اسلامی با هدف شفاف سازی مصادیق افساد فی الارض و ارائه معیارهای عینی برای تفکیک آن از اعتراضات مسالمت آمیز است. این پژوهش در راستای همسوسازی حقوق کیفری ایران با معیارهای حقوق بشر و فقه پویا، گامی نوینی محسوب می شود و می تواند به گفتگوی علمی برای دستیابی به الگویی متوازن در مدیریت اعتراضات اجتماعی کمک کند.

کلیدواژه ها:

افساد فی الارض ، اعتراض ، ماده ۲۸۶ ، محاربه ، بغی