برهم کنش زنبور گرده افشان انجیر (Blastophaga psenes) و نماتد گل آذین انجیر (Schistonchus caprifici) در ژنوتیپ های برانجیر استان فارس

جمعیت­هایی از نماتد Schistonchus caprifici به گلچه­های درختان انجیر حمله می­کنند. زنبور Blastophaga psenes (L.)   نیز نقش اصلی در گرده­افشانی انجیر خوراکی دارد. مجموعا ۱۷۵ نمونه از گل­آذین بهاره (زودرس، میان­رس و دیررس) ژنوتیپ­های­های مختلف برانجیر از مناطق مختلف شهرستان­های استهبان، ایج، خفر، سروستان، کوار و شیراز در استان فارس در فصل بهار طی سال­های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۲ نمونه­برداری شد. گل­آذین­های جمع­آوری شده به تفکیک مناطق و ژنوتیپ­های مختلف، پس از ضدعفونی سطحی با اسکالپل باز و قطعه قطعه شدند. استخراج، شناسایی و تعیین تراکم جمعیت طبق روش­های متداول نماتدشناسی انجام و جمعیت نماتدهای استخراجی در حجم معینی از سوسپانسیون حاوی نماتد با اسلاید شمارش تعیین شد. گل­آذین­های انجیر ژنوتیپ­های مختلف برانجیر برش زده شدند و تعداد زنبورها در هر میوه زیر استریومیکرسکپ شمارش و ثبت شد. شاخص­های همبستگی بین جمعیت زنبور گرده افشان و نماتد محاسبه و تحلیل عاملی به منظور تشخیص عامل های مشاهده ناپذیر ترکیبی موثر بر همبستگی گونه­ها بر پایه مجموعه شاخص­های مشاهده پذیر انجام شد. برای تفکیک ژنوتیپ­های برتر بر اساس پتانسیل همبستگی جمعیت­های زنبور گرده­افشان و نماتد میوه انجیر از روش تحلیل خوشهای استفاده شد. نماتدهای استخراج شده از گل­آذین­های بهاره مربوط به نمونه­های هر دو سال این مطالعه با استفاده از خصوصیات ریخت شناسی و ریخت­سنجی، گونه S. caprifici تشخیص داده شد. پایین­ترین رتبه همبستگی مشاهده شده بین جمعیت زنبور و نماتد در ژنوتیپ های برانجیر نوک قرمزی، حاج محمدعلی و شاه­انجیری دانه سفید احتمالا حاکی از تاثیر نه چندان معنی دار رابطه زنبور و نماتد روی کارایی گرده­افشانی در این ژنوتیپ­ها می باشد. متوسط شاخص­های میزان آلودگی و آلودگی نسبی مورد انتظار، تراکم متوسط جمعیت، تراکم نسبی، درجه همپوشانی اوکیای و شاخص جاکارد زنبور و نماتد به ترتیب ۲۷، ۱۷/۵۰، ۵۰/۲۴۸، ۱۷/۱۸، ۷۴/۰، ۲۶/۰، ۶۷/۳۳، ۳۳/۲۷، ۷۳/۱، ۸۵/۳، ۲۶/۰، ۴۰/۰، ۳۶/۰ و ۶۲/۰ بود. در هر ژنوتیپ برانجیر که میزان همپوشانی دو گونه بالاتر باشد، از کارایی گرده­افشانی کاسته می­شود زیرا نماتد نه تنها از زنبور به عنوان یک عامل همسفری استفاده می­کند بلکه تا حدی به عنوان پارازیت زنبور گرده­افشان نیز عمل می کند. تخمین تعداد زنبور B. psenes و نماتد S. caprifici در گل­آذین­های برداشت شده از نژادگان مختلف به­منظور شناسایی نژادگان با پتانسیل بالای کاپریفیکاسیون (بردهی) و آلودگی پایین به نماتد مفید بوده و می تواند برای تولیدکنندگان انجیر یا بهره برداری در برنامه های به­نژادی مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

رویکرد میان رشته ای ، آموزش عالی ، برنامه درسی میان رشته ای ، رشته ترویج و آموزش کشاورزی ، بررسی کیفی