برنامه ریزی راهبردی فضای سبز شهری با استفاده از مدل SWOT (مطالعه موردی: بندر ماهشهر)

پژوهش حاضر از نوع کاربردی و توصیفی- تحلیلی است. رویکرد آن مبتنی بر برنامه ریزی راهبردی و با هدف تدوین راهبردهای فضای سبز شهری در بندر ماهشهر انجام شده است. در این پژوهش، از مدل SWOT به عنوان چارچوب تحلیلی برای شناسایی عوامل داخلی و خارجی موثر بر فضای سبز شهری و استخراج راهبردهای مناسب استفاده شده است. داده های مورد نیاز به دو روش اسنادی و میدانی گردآوری شده اند. جامعه آماری پژوهش را ۲۰ نفر از خبرگان و متخصصان حوزه های برنامه ریزی شهری، مدیریت شهری و فضای سبز شهری تشکیل داده اند. ابزار اصلی گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته مشتمل بر چهار بخش: نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای فضای سبز شهری است. یافته های پژوهش نشان می دهد بندر ماهشهر با برخورداری از ۳۶۰ پارک و فضای سبز شهری به مساحت ۸۲/۲۲۸ هکتار و سرانه ۰۶/۱۴ متر مربع به ازای هر نفر، از نظر کمی و در مقایسه با دامنه استاندارد سرانه فضای سبز شهری در ایران در وضعیت مطلوب قرار دارد. با این حال، بررسی توزیع فضایی، میزان دسترسی و کیفیت فضاها نشان می دهد که کفایت سرانه به تنهایی شاخص کافی برای سنجش عملکرد نیست و ابعاد کیفی و عملکردی نقش تعیین کننده تری ایفا می کنند. تحلیل SWOT نشان داد بندر ماهشهر در بعد داخلی از نقاط قوتی نظیر وجود پارک های محله ای، ناحیه ای و منطقه ای و نیز برخورداری از زیرساخت های اولیه فضای سبز شهری بهره مند است؛ با این حال، نقاط ضعفی مانند ناهماهنگی نهادی، ضعف در طراحی کارکردهای متنوع و محدودیت منابع مالی نیز مشاهده می شود. در بعد خارجی، فرصت هایی شامل امکان توسعه گردشگری شهری، افزایش مشارکت شهروندان و ظرفیت های طبیعی و اقلیمی وجود دارد، در حالی که تهدیدهایی مانند گسترش ساخت وسازهای غیرهدفمند، آلودگی های صنعتی و تغییرات اقلیمی، پایداری فضای سبز شهری را با مخاطره مواجه می سازد. بر این اساس، بهره گیری از نقاط قوت و فرصت ها در قالب راهبردهای تهاجمی و اقتضایی و کاهش ضعف ها و تهدیدها از طریق راهبردهای انطباقی و تدافعی می تواند زمینه ساز توسعه متوازن و پایدار فضای سبز شهری باشد. همچنین، هم افزایی شبکه فضاهای سبز شهری، بهبود دسترسی و چندمنظوره سازی فضاها، موجب ارتقاء کیفیت زندگی، کاهش آلودگی های محیطی، تعدیل شرایط خرداقلیمی و بهبود سلامت روانی و اجتماعی می شود.