اقدام پژوهی : چگونه توانستم با استفاده از پروژه های گروهی زیست محیطی، حس مسئولیت پذیری و کار گروهی را در دانش آموزان تقویت کنم؟

در این اقدام پژوهی تلاش کردم به این پرسش پاسخ دهم که «چگونه می توانم با استفاده از پروژه های گروهی زیست محیطی، حس مسئولیت پذیری و کار گروهی را در دانش آموزان پایه متوسطه دوم تقویت کنم؟». مسئله از مشاهده ی فاصله ی محسوس بین دانستن مفاهیم محیط زیستی و عمل کردن به آن ها و نیز نامتوازن بودن مشارکت در کارهای گروهی در کلاس علوم دبیرستان دخترانه شهید خرامش شهر جهرم (۳۰ دانش آموز) شکل گرفت. با بهره گیری از رویکرد اقدام پژوهی و در چهارچوب کلاس درس خودم، ابتدا وضع موجود را از طریق مشاهده ی نظام مند، مصاحبه ی نیمه ساختاریافته با دانش آموزان و همکاران، و اجرای پرسشنامه ی مسئولیت پذیری فردی و اجتماعی (با روایی و پایایی تاییدشده) تبیین کردم و با استفاده از جدول و نمودار شش پرسشه (۶W) ، علل مسئله را تحلیل نمودم. سپس بسته ای از راهکارها شامل طراحی پروژه های گروهی زیست محیطی با نقش های مشخص برای هر عضو، استقرار طرح «یاران سبز کلاس»، برگزاری یک جلسه ی آموزش مهارت های کار گروهی و اجرای نظام ارزشیابی چندجانبه (خودسنجی، هم سال سنجی و قضاوت معلم) را در یک دوره ی چندهفته ای به اجرا گذاشتم و فرایند را به طور مستمر پایش کردم. در پایان، با اجرای مجدد همان پرسشنامه، تکمیل فرم های بازخورد، ادامه ی مشاهده ها و مقایسه ی شواهد ۱ و ۲، مشخص شد که میانگین مسئولیت پذیری زیست محیطی و کیفیت کار گروهی دانش آموزان به طور معنی داری بهبود یافته، تعداد بیشتری از آنان در سطح بالای خودارزیابی مسئولیت قرار گرفته اند، مشارکت در کارهای گروهی متوازن تر شده و رفتارهای محیط زیستی مثبت از کلاس به حیاط مدرسه و حتی خانه انتقال یافته است. این نتایج نشان می دهد که تلفیق یادگیری مبتنی بر پروژه با آموزش محیط زیست، در قالب اقدام پژوهی معلم، می تواند مدلی عملی و قابل تکرار برای تقویت مسئولیت پذیری و کار گروهی در مدارس باشد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت پذیری ، کار گروهی ، پروژه های زیست محیطی ، یادگیری مبتنی بر پروژه ، اقدام پژوهی