چارچوبی نوین برای حکمرانی هوشمند شهرداری رشت: تلفیق شفافیت تعاملی، مشارکت شهروندی و فناوری های پایدار در بستر اکوسیستم جنگلی هیرکانی

حکمرانی هوشمند در شهرهای ایرانی اغلب به صورت تک بعدی و مبتنی بر زیرساخت های فیزیکی (سنسورها، دوربین ها، شبکه های ارتباطی) مورد توجه قرار گرفته و بعد انسانی-مشارکتی آن کمرنگ مانده است. این پژوهش با رویکردی نوین، چارچوبی عملیاتی برای تحقق حکمرانی هوشمند در شهرداری رشت طراحی می کند که سه رکن کلیدی شفافیت مالی تعاملی، مشارکت فعال شهروندان، و پایداری زیست محیطی در چارچوب اکوسیستم جنگلی هیرکانی را در هم می آمیزد. برخلاف الگوهای سنتی که شفافیت را صرفا معادل انتشار اسناد مالی می دانند، این مطالعه مکانیزم «شفافیت تفسیری» را معرفی می کند که با به کارگیری هوش مصنوعی تفسیرپذیر (XGBoost+SHAP) داده های فنی را به توضیحات ساده و قابل درک برای شهروندان تبدیل می کند. روش تحقیق ترکیبی (کیفی-کمی) شامل تحلیل اسنادی، مصاحبه با ۱۵ خبره و نظرسنجی از ۳۸۰ شهروند رشت بوده است. یافته ها نشان می دهد که ۷۸ درصد شهروندان به گزارش های مالی شهرداری دسترسی دارند اما تنها ۲۳ درصد محتوای آن را درک می کنند؛ این شکاف «دسترسی-درک» بستری برای طراحی رابط کاربری مبتنی بر «دکمه چرا؟» فراهم می کند که به شهروندان امکان می دهد در زمان واقعی به چرایی تصمیمات شهری پاسخ دریافت کنند. مدل پیشنهادی با سه لایه (داده، تفسیر، تعامل) و با تمرکز بر شهرهای متوسط مقیاس ایران، بدون نیاز به سرمایه گذاری سنگین و با استفاده از ابزارهای متن باز، قابل تعمیم است. این چارچوب با تلفیق بوم شناسی هیرکانی با فناوری های دیجیتال، گامی کلیدی در جهت حکمرانی هوشمند انسان محور و پایدار برای شهرهای شمال ایران محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

حکمرانی هوشمند ، شفافیت تعاملی ، مشارکت شهروندی ، شهرداری رشت ، هوش مصنوعی تفسیرپذیر ، اکوسیستم هیرکانی