عقلانیت در قرآن و تاثیر آن بر تصمیم سازی اخلاقی در زندگی فردی و اجتماعی

عقلانیت از بنیادی ترین مولفه های انسان شناسی قرآنی و یکی از ارکان اساسی در شکل گیری نظام اخلاقی اسلام به شمار می آید. قرآن کریم با بهره گیری از تعابیری همچون تعقل، تدبر، تفکر و تفقه، انسان را به کنش آگاهانه، انتخاب مسئولانه و پرهیز از رفتارهای هیجانی و غیرعقلانی فرا می خواند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که عقلانیت در منظومه معرفتی قرآن چگونه تعریف می شود و چه نقشی در فرآیند تصمیم سازی اخلاقی فردی و اجتماعی ایفا می کند. هدف تحقیق، تبیین مبانی عقلانیت قرآنی و تحلیل تاثیر آن بر جهت دهی اخلاقی رفتار انسان در ساحت فرد و جامعه است. روش تحقیق، تحلیلی توصیفی با رویکرد فلسفه اخلاق و مبتنی بر تحلیل مفهومی آیات قرآن و منابع معتبر تفسیری و روایی است. یافته های پژوهش نشان می دهد عقلانیت قرآنی نه عقل ابزاری صرف، بلکه عقل هدایتی و ارزشی است که در پیوند با وحی، معیار تشخیص خیر و شر و سامان دهنده تصمیم های اخلاقی انسان محسوب می شود. این نوع عقلانیت، ضمن ارتقای مسئولیت پذیری فردی، زمینه ساز کاهش تعارضات اجتماعی، تقویت عدالت و شکل گیری کنش های اخلاقی جمعی می گردد. در جمع بندی می توان گفت بازخوانی عقلانیت قرآنی، الگویی کارآمد برای ارتقای تصمیم سازی اخلاقی در مسائل پیچیده زندگی معاصر فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

عقلانیت قرآنی ، تصمیم سازی اخلاقی ، فلسفه اخلاق ، رفتار اجتماعی ، مسئولیت اخلاقی