سقاخانه ها در معماری ایرانی: جستار در محوریت قبله و تحلیل تطبیقی معماری معنوی و نشانه شناسی سقاخانه ها با تمرکز بر سقاخانه کربلایی عباسعلی

آب به عنوان یک منبع حیاتی، در تاریخ تمدن ها و شکل گیری جوامع انسانی نقش برجسته ای ایفا کرده است. این منبع ارزشمند نه تنها در تامین نیازهای اولیه، بلکه در توسعه ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جوامع نیز تاثیرگذار بوده است. در جغرافیای ایران، سقاخانه ها به عنوان سازه های عام المنفعه با کارکرد اصلی تامین آب، نمادی از باورهای مذهبی و فرهنگی اند و جایگاه ویژه ای در فرهنگ اسلامی - ایرانی دارند. پژوهش حاضر باهدف بررسی ارتباط معماری سقاخانه ها با مفاهیم مذهبی و اجتماعی مرتبط با واقعه کربلا و تحلیل تاثیر این سازه ها بر تقویت جنبه های معنوی و خدمات شهری در جوامع اسلامی ایران انجام شده است. فرضیه اصلی این تحقیق این است که سقاخانه ها، به ویژه سقاخانه کربلایی عباسعلی، علاوه بر تامین آب، دارای کارکرد مذهبی و اجتماعی ویژه ای هستند و در طراحی آن ها توجه خاصی به محوریت قبله و مفاهیم دینی شیعه شده است. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و بهره گیری از اسناد و منابع کتابخانه ای، سعی دارد ویژگی های معماری سقاخانه ها و تاثیر آن ها بر پیوندهای اجتماعی و مذهبی جامعه را موردبررسی قرار دهد. یافته ها نشان می دهد که سقاخانه ها با قرارگیری در نزدیکی مساجد و تکایا، نقش مهمی در تقویت بعد معنوی جامعه دارند و این ویژگی به ویژه در سقاخانه کربلایی عباسعلی به وضوح دیده می شود که نشان دهنده ارتباط عمیق معماری این سازه ها با مفاهیم دینی و مذهبی شیعه است.

کلیدواژه ها:

سقاخانه ، معماری ایرانی ، محوریت معماری ، فرهنگ شیعی ، مفاهیم دینی.