منطق مسئله یابی در علوم ارتباطات: مطالعه فرآیند انتخاب موضوع رساله در دانشگاه های تهران و علامه طباطبائی

این پژوهش با هدف واکاوی فرآیند مسئله یابی و انتخاب موضوع رساله در رشته علوم ارتباطات در دو دانشگاه علامه طباطبائی و تهران انجام شده است. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با به کارگیری «تحلیل مضمون» به عنوان تکنیک طبقه بندی داده ها و «تحلیل گفتمان» به عنوان چارچوب تجزیه و تحلیل و تفسیر یافته ها انجام شد. داده ها از طریق ۱۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با استادان راهنمای رساله ها این حوزه گردآوری و تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد مسئله یابی نه یک فرآیند عقلانی/اکتشافی صرف، بلکه عرصه ای از مبارزه گفتمانی است. دانشجویان با استراتژی هایی چون «کم ریسکی»، «سرمایه اجتماعی»، «مدگرایی» و «عقلانیت ابزاری» به کنش می پردازند. این کنش ها درون ساختاری صورت می گیرد که توسط هنجارهای آکادمیک، محدودیت های نهادی/سیاسی و نقش واسطه ای استادان شکل داده شده و تحت تاثیر گفتمان های مسلطی مانند فضای سیاسی و تحولات فناورانه (مانند هوش مصنوعی) قرار دارد. پیامد این تعامل پیچیده، عمدتا بازتولید «روزمرگی آکادمیک» و تبدیل رساله به یک «تکلیف بوروکراتیک» است تا فرصتی برای تولید معرفت مسئله محور. تحلیل گفتمان داده ها نشان می دهد که دانشگاه به مثابه یک «میدان» بوردیویی، در دام گفتمان های قدرت افتاده و رسالت اصلی خود را در پیوند با مسائل اجتماعی از دست داده است.

کلیدواژه ها:

منطق مسئله یابی ، علوم ارتباطات ، رساله های دکتری ، دانش/ قدرت ، میدان دانشگاه