نقش احساس کفایت موقت در ادامه تلاش شناختی

تداوم تلاش شناختی، سنگ بنای یادگیری عمیق و حل مسئله پیچیده است. در مواجهه با تکالیف چالش برانگیز یا موقعیت های نیازمند پردازش اطلاعات سطح بالا، توانایی فرد برای حفظ منابع ذهنی محدود و ادامه دادن به تلاش، تعیین کننده موفقیت تحصیلی و عملکردی است. در دهه های اخیر، رویکردهای سنتی انگیزش که عمدتا بر مفاهیم پایدار مانند خودکارآمدی (Self-Efficacy) تمرکز داشتند، نتوانستند به طور کامل تبیین کنند که چرا افراد حتی با وجود سطح بالایی از خودکارآمدی، ممکن است در میانه یک کار دشوار دست از تلاش بردارند یا چرا افراد با خودکارآمدی متوسط، گاهی اوقات تلاش های چشمگیری از خود نشان می دهند. این شکاف تبیینی، منجر به ظهور و بسط مفهوم «احساس کفایت موقت» (Temporary Efficacy Belief) شده است. احساس کفایت موقت به باورهای خودسنجی شده و لحظه ای فرد درباره توانایی اش برای موفقیت در انجام موفقیت آمیز یک فعالیت خاص در یک زمان مشخص اطلاق می شود. این باورها، بر خلاف خودکارآمدی پایدار که یک ویژگی نسبتا باثبات است، ماهیتی دینامیک، موقعیت محور و زودگذر دارند و به شدت تحت تاثیر بازخورد آنی، دشواری درک شده تکلیف، و تلاش های جاری قرار می گیرند. این مقاله مروری با هدف تبیین نظری و ارائه شواهد پژوهشی درباره نقش حیاتی احساس کفایت موقت در تنظیم و تداوم تلاش شناختی تدوین شده است. مرور چارچوب های نظری نشان می دهد که کفایت موقت به عنوان یک متغیر میانجی بین ارزیابی های شناختی اولیه و تصمیم گیری برای تخصیص منابع ذهنی عمل می کند. در زمینه شناختی، این باورها مستقیما بر میزان سرمایه گذاری توجه، تحمل ابهام شناختی، و انتخاب راهبردهای یادگیری عمقی تاثیر می گذارند. با تحلیل مطالعات انجام شده در بستر آموزش رسمی ایران، الگوهایی از اثرگذاری بازخورد های تکوینی و ساختار تکلیف بر شکل گیری و تغییر این باورها شناسایی شده است که دلالت های عملی مهمی برای طراحی محیط های یادگیری اثربخش دارند. همچنین، این مقاله به بررسی تعامل پیچیده کفایت موقت با انگیزش درونی و بیرونی پرداخته و تاکید می کند که تقویت مستمر احساس کفایت در طول اجرای تکلیف، کلید اصلی حفظ مسیر شناختی به سوی اهداف است. در نهایت، محدودیت های پژوهش های موجود و مسیرهای آتی تحقیق در راستای غنی سازی مدل های انگیزش شناختی در ایران مورد بحث قرار گرفته است تا چارچوبی جامع برای حمایت از تداوم تلاش یادگیرندگان فراهم آید.

کلیدواژه ها:

احساس ، تلاش شناختی ، موقت ، دانش آموزان