عوامل و چالش های ناترازی در بخش آب های مرزی و تاثیر آن بر تاب آوری شهرهای مرزی با استفاده از سنجش از دور (مطالعه موردی: سد کمالخان و تالاب هامون)

ناترازی منابع آب در مناطق مرزی شرق ایران، به ویژه در حوضه آبریز هیرمند، به یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی و اجتماعی کشور تبدیل شده است. هدف این پژوهش، بررسی عوامل موثر بر ناترازی آب های مرزی و تاثیر آن بر تاب آوری شهرهای مرزی با تمرکز بر دو عامل اصلی، یعنی احداث سد کمال خان در افغانستان و تغییر اقلیم است. در این مطالعه از داده های ماهواره ای لندست در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ استفاده شد و شاخص تفاضلی نرمال شده آب (NDWI) برای ارزیابی تغییرات سطح آب تالاب هامون استخراج و تحلیل گردید. نتایج نشان داد که میانگین مقادیر NDWI طی این دوره روندی نزولی داشته و از حدود ۰.۰۶-‎ در سال ۲۰۱۵ به ۰.۱۰-‎ در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است، که بیانگر افت قابل توجه سطح آب، کاهش رطوبت سطحی و گسترش نواحی خشک در محدوده تالاب است. این تغییرات عمدتا ناشی از کاهش ورودی آب رودخانه هیرمند بر اثر احداث و بهره برداری از سد کمال خان و همچنین اثرات تغییر اقلیم از جمله افزایش دما، کاهش بارش و تشدید فرآیند تبخیر است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تداوم این شرایط موجب کاهش تاب آوری اکولوژیکی و اجتماعی شهرهای مرزی از جمله زابل و زهک شده و تهدیدی جدی برای پایداری محیطی شرق کشور محسوب می شود. در نهایت، مطالعه حاضر بر ضرورت تقویت دیپلماسی آب میان کشورهای حوضه، استفاده از فناوری سنجش از دور برای پایش تغییرات آبی، و اجرای سیاست های سازگار با تغییر اقلیم به منظور مدیریت پایدار منابع آب مرزی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

ناترازی آب های مرزی ، تغییر اقلیم ، سد کمال خان ، تالاب هامون ، سنجش از دور