رویکردشناسی موضوعی نشر کتاب های مذهبی در سال های ۱۳۵۷-۱۳۴۲

پژوهش حاضر با عنوان «رویکردشناسی موضوعی نشر کتاب های مذهبی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۴۲)» به بررسی جریان ها، گرایش ها و اهداف فکری و اجتماعی در عرصه نشر دینی طی دوره ای می پردازد که مصادف با تحولات بنیادین فکری و سیاسی در جامعه ایران بود. این بازه زمانی از آغاز دهه ۱۳۴۰ تا پیروزی انقلاب اسلامی، دوره ای است که در آن نشر کتاب های مذهبی از قالب سنتی آموزش دینی و ترویج احکام، به ابزاری برای بیداری فکری، اصلاح فرهنگی و بسیج اجتماعی تبدیل شد. هدف اصلی این پژوهش، توصیف و بررسی رویکردهای موضوعی غالب در نشر مذهبی است. روش پژوهش بر پایه مطالعه تاریخی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابشناختی، مطبوعاتی و آثار شاخص نویسندگان و ناشران دینی آن دوره است. یافته ها نشان می دهد که نشر مذهبی در این بازه زمانی سه رویکرد عمده را دنبال می کرد: ۱. رویکرد سنت گرا که بر حفظ میراث فقهی و اخلاقی تمرکز داشت؛ ۲. رویکرد نواندیش دینی که در پی پیوند دادن دین با مسائل اجتماعی، فلسفی و سیاسی روز بود (با چهره هایی چون مطهری، شریعتی و بازرگان)؛ و ۳. رویکرد انقلابی که نشر را ابزار آگاهی بخشی و مقاومت فرهنگی در برابر نظام سلطنتی و نفوذ غرب می دانست. نتیجه پژوهش نشان می دهد که نشر مذهبی در این دوران نقشی تعیین کننده در تحول ذهنیت دینی جامعه ایفا کرد و به شکل گیری جریان فکری منتهی به انقلاب اسلامی یاری رساند. ناشرانی چون «بعثت»، «صدرا» و «جاویدان» در این روند، به عنوان کانون های نشر اندیشه دینی پویا و انقلابی شناخته می شوند. بنابراین، بررسی رویکردشناسی نشر مذهبی در دوره ۱۳۵۷-۱۳۴۲ نه تنها بازخوانی تاریخ نشر است، بلکه شناخت مسیر تکوین اندیشه دینی معاصر ایران به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

نشر کتاب های مذهبی ، انقلاب اسلامی ، امام خمینی ، کتب ممنوعه ، گفتمان دینی نوگرا ، ناشران مذهبی