تحلیل مضمون عرفانی در اشعار ابن عربی و امام خمینی(توبه، ورع، زهد)

هدف از پژوهش حاضر تحلیل مضمون عرفانی در اشعار ابن عربی و امام خمینی می باشد. در این پژوهش به روش کتابخانه ای و فیش برداری در ادبیات تطبیقی، سعی شد تا تاثیرگذاری و تاثیرپذیری از شعر ابن عربی در اشعار امام خمینی مورد بررسی قرار گیرد. در این پژوهش، سه مضمون عرفانی که عبارتند از: توبه و انابه، تقوی و ورع، زهد در اشعار ابن عربی و امام خمینی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها در این پژوهش، با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی و مطالعات کتابخانه ای، این است که ابن عربی، خواستار توبه واقعی است و از مردم می خواهد که واقعیت پذیر باشند و به گناهانشان در برابر خدا اعتراف کنند. ابن عربی می گوید: از خدا نمی توان فرار کرد بلکه باید به سمت خدا از دست دنیا، چون خداوند توبه پذیر است، فرار کرد. انسان باید قدرت خدا را در جهان بینا باشد. در توبه باید تواضع داشت و از رحمت خدا ناامید نشد که راه سعادت و بدبختی انسان در گرو توبه است. امام خمینی هم بر این عقیده است که برای پیمودن راه بندگی باید سختی های دنیا را تحمل و با توبه به سوی خدا حرکت نمود. هر دو عارف بزرگ، ابن عربی و امام خمینی، تقوا و ورع را از اصول اساسی سلوک عرفانی می دانند، اما با تفاوت های ظریف در نگرش. هر دو بر دوری از حرام و پرهیز از شبهات تاکید دارند، اما ابن عربی تقوا را بیشتر در شناخت حقایق الهی و عبادت آگاهانه می داند، در حالی که امام خمینی آن را همراه با عملگرایی اخلاقی تفسیر می کند. ابن عربی و امام خمینی در نگاه عرفانی به مفاهیم زهد و فقر اشتراکات و افتراقات بنیادینی ندارند. هر دو زهد را نه به معنای ریاضت کشیدن و انزوا، بلکه به عنوان گذری آگاهانه از مادیات برای وصول به حقیقت می دانند. ابن عربی در «لما سهونا عن مناجاه ربنا» و امام خمینی در «فاطی از علائق جهان دل بر کن» هر دو بر ضرورت گسست از تعلقات دنیوی تاکید می کنند. همچنین هر دو به تناقض زهد و عشق معتقدند، جایی که درویشی ظاهری همان پادشاهی باطنی است. با این حال، تفاوت های مهمی در نگرش این دو عارف مشاهده می شود. ابن عربی با زبان فلسفی و اصطلاحات خود به زهد می پردازد، در حالی که امام خمینی با زبانی روان و انضمامی تر، زهد را در زندگی عملی جستجو می کند.

کلیدواژه ها:

تحلیل مضمون عرفانی ، اشعار ابن عربی ، اشعار امام خمینی