از مکبث تا مکبت

بی شک تحقیقات و پژوهش هایی در زمینه ی بازخوانی آثار شکسپیر و اقتباس های مدرن از آن، توسط پژوهشگران صورت گرفته که هر یک به نوبه ی خود تاثیر به سزایی در درک ظرفیت های دراماتیک این متون داشته و به زعم خود توانسته اند خوانشی نو و برداشتی تازه از میراث شکسپیر ارائه دهند. با این حال می توان گفت که آثار شکسپیر، به ویژه مکبث به لحاظ ابعاد پیچیده ی ذهنی و درون مایه های پررمز و راز، به منشوری هزارپهلو همانندند و دارای کیفیات و ویژگی هایی هستند، که قابلیت خوانش و امکان کاویدن از جوانب مختلف را در بستر زمانه های گوناگون میسر می سازد. در همین زمینه، این نوشتار پژوهشی است در گستره ی ادبیات نمایشی معاصر ایران، در پرتو رویکرد «معاصرسازی» یان کات، تا برداشتی دیگر و خوانشی نو از فلسفه ی وجودی نمایشنامه ی مکبت اثر محمد چرم شیر ارائه کند. نمایشنامه «مکبث» به عنوان یکی از بنیادین ترین تراژدی های تاریخ تئاتر، همواره امکان بازخوانی و تفسیرهای نو را در بسترهای فرهنگی و تاریخی متفاوت فراهم آورده است. در تئاتر امروز، این بازخوانی ها اغلب بر اساس رویکردهایی صورت می گیرد که بر پیوند متن کلاسیک با تجربه ی زیسته ی انسان امروز تاکید دارند. نظریه معاصرسازی یان کات، یکی از مهم ترین چارچوب های نظری در این زمینه است که شکسپیر را نویسنده ای همواره معاصر می داند. نمایشنامه مکبت اثر محمد چرم شیر نمونه ای شاخص از چنین رویکردی در درام معاصر ایران است. این اثر با فاصله گیری از روایت تاریخی و کنش محور مکبث، تراژدی را به سطح تجربه ی فردی، ذهنی و وجودی انسان معاصر منتقل می کند.

کلیدواژه ها:

اقتباس ، یان کات ، محمدچرمشیر ، مکبت ، معاصرسازی