راهکارهای مبتنی بر طبیعت (NbS): محرکی برای تاب آوری روستایی و امنیت غذایی

تشدید بحران های اقلیمی و افزایش رخدادهای حدی نظیر سیل و خشکسالی، امنیت غذایی و پایداری معیشت را در جوامع روستایی کشورهای در حال توسعه، و به ویژه ایران، با مخاطرات جدی مواجه ساخته است. در این راستا، شواهد حاکی از آن است که رویکردهای مهندسی سنتی و کشاورزی فشرده، نه تنها در مهار این معضلات ناکارآمد بوده اند، بلکه با تخریب منابع پایه، بر دامنه ناپایداری های اکولوژیکی افزوده اند. از این رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین ضرورت تغییر پارادایم و ارائه چارچوبی مفهومی، به بررسی پتانسیل راهکارهای مبتنی بر طبیعت (NbS) جهت ارتقای تاب آوری سیستم های روستایی و تامین امنیت غذایی می پردازد. به منظور دستیابی به این هدف، این مطالعه با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و مرور انتقادی ادبیات جهانی و ملی، ابعاد مختلف NbS را واکاوی کرده و چالش ها و فرصت های پیاده سازی آن را در بستر جغرافیایی و اقتصادی ایران مورد ارزیابی قرار داده است. بر این اساس، یافته ها نشان می دهند که استراتژی های NbS، نظیر کشاورزی احیاکننده، جنگلداری کشاورزی و احیای تالاب ها، فراتر از اقدامات حفاظتی عمل کرده و با بازگرداندن خدمات حیاتی اکوسیستم مانند تنظیم چرخه آب، بهبود سلامت خاک و ترسیب کربن، زیربنای تولید پایدار غذایی را تقویت می کنند. همزمان، این رویکردها با تنوع بخشی به درآمد و تقویت حکمرانی مشارکتی، تاب آوری اجتماعی-اقتصادی کشاورزان خرده پا را در برابر شوک های محیطی و بازار افزایش می دهند. با وجود این مزایای اثبات شده، نتایج تحلیل بیانگر آن است که پیاده سازی موفق NbS در ایران با موانع ساختاری شامل هزینه های سرمایه گذاری اولیه، فقدان مدل های مالی کارآمد و شکاف عمیق دانش فنی بومی روبروست. در نهایت، این مطالعه نتیجه می گیرد که تحقق توسعه روستایی پایدار مستلزم اتخاذ رویکردی سیستمی و فرابخشی است که در آن، اصلاح سیاست های حمایتی، توسعه مشوق های مالی و ظرفیت سازی نهادی برای ادغام هوشمندانه راهکارهای مبتنی بر طبیعت در برنامه های توسعه ملی در اولویت قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

راهکارهای مبتنی بر طبیعت (NbS) ، تاب آوری اقلیمی ، امنیت غذایی ، توسعه روستایی پایدار