ارزیابی تغییرات متغیرهای اقلیمی با استفاده از آزمون های من-کندال، ITA و (مطالعه موردی استان کرمانشاه)

تحلیل تغییرات اقلیمی در مناطق نیمه خشک مستلزم به کارگیری روش هایی است که علاوه بر تشخیص جهت روند، توانایی آشکارسازی ناپایداری ها و رفتارهای غیرخطی متغیرهای اقلیمی را نیز داشته باشند. استان کرمانشاه، به عنوان یکی از نواحی گذار اقلیمی در غرب ایران، طی دهه های اخیر تغییرات قابل توجهی را در رژیم دما و بارش تجربه کرده است. هدف این پژوهش، ارزیابی هم زمان تغییرات دمای متوسط و بارش سالانه استان کرمانشاه طی دوره آماری ۱۳۹۷–۱۳۶۸ با تاکید بر کارایی روش تحلیل روند نوآورانه (ITA) در تبیین ماهیت واقعی این تغییرات اقلیمی است. بدین منظور، داده های سالانه دما و بارش ۱۲ ایستگاه سینوپتیک پس از کنترل همگنی، با استفاده از آزمون های من–کندال، تخمین گر شیب سن و روش ITA مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج آزمون من–کندال نشان داد که دمای متوسط سالانه در تمامی ایستگاه ها دارای روند افزایشی بوده و این روند در ۷ ایستگاه در سطح اطمینان ۹۵ درصد معنی دار است؛ به طوری که بیشترین شدت گرمایش در ایستگاه سنقر با آماره Z=۳.۰۵ و شیب سن حدود ۰٫۰۶ درجه سلسیوس در سال مشاهده شد. در مقابل، بارش سالانه استان با دامنه ای در حدود ۲۱۰ تا ۸۰۶ میلی متر نوسان داشته و اگرچه در ۶ ایستگاه روند کاهشی و در ۶ ایستگاه روند افزایشی ثبت گردید، تنها ایستگاه گیلان غرب افزایش معنی دار بارش با آماره Z=۲.۴۲ و شیب حدود ۸ میلی متر در سال را نشان داد. نتایج تحلیل ITA آشکار ساخت که گرمایش منطقه ماهیتی شتاب دار دارد و مقادیر نیمه دوم دوره آماری به طور سیستماتیک بالاتر از خط ۱:۱ قرار گرفته اند، در حالی که تغییرات بارش عمدتا رفتار نامتقارن و وابسته به مکان داشته و فاقد الگوی یکنواخت زمانی هستند. یافته های پژوهش نشان می دهد هم زمانی گرمایش معنادار با افزایش بی نظمی زمانی و تمرکز مکانی بارش، مهم ترین ویژگی نوظهور اقلیم استان کرمانشاه است؛ وضعیتی که می تواند ریسک خشکسالی های مرکب، سیلاب های مقطعی و کاهش تاب آوری منابع آب را در آینده تشدید کرده و ضرورت بازنگری در راهبردهای مدیریت آب و سازگاری اقلیمی را برجسته سازد.

کلیدواژه ها:

تغییراقلیم ، استان کرمانشاه ، من-کندال ، ITA