طراحی یک برنامه درسی جامع آموزش حواس افزوده محیط زیست با تمرکز بر «آب» (ویژه متوسطه اول)

هدف این پژوهش، تدوین یک برنامه درسی جامع و نوآورانه آموزش محیط زیست با تمرکز بر مقوله آب، مبتنی بر رویکرد «حواس افزوده» و با تاکید بر ظرفیت های دانش بومی ایرانیان در حوزه مدیریت و حفاظت منابع آب است. این برنامه برای پایه های سه گانه دوره اول متوسطه طراحی شده و در پی ارتقاء سواد محیط زیستی دانش آموزان با تکیه بر تجربه حسی-زیستی، درک زمینه ای و مشارکت فعال اجتماعی در مسائل آبی کشور می باشد. در این راستا، از ترکیبی از روش های تحلیل محتوای اکتشافی، طراحی آموزشی مبتنی بر نظریه شناخت موقعیتی و اصول یادگیری تجربی، استفاده شده است. چارچوب مفهومی پژوهش بر مبنای پیوند میان الگوهای آموزش محیط زیست تحول گرا، یادگیری مبتنی بر مکان، نظریه های چندحسی سازی یادگیری و اصول معرفت شناسی بومی ایرانی در حوزه آب شکل گرفته است. تحلیل منابع تاریخی، مردم نگارانه و اسنادی مرتبط با فرهنگ آبی ایران منجر به شناسایی گره گاه هایی شد که امکان تبدیل آن ها به موقعیت های یادگیری چندحسی، بوم مبنا و درگیرکننده را فراهم می سازد. در گام بعد، با بهره گیری از الگوی طراحی بازگشتی، اهداف یادگیری، استانداردهای محتوایی و سازوکارهای ارزیابی تکوینی و عملکردی، همسو با سطح رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی دانش آموزان متوسطه اول، تنظیم شد. ویژگی متمایز این برنامه درسی، بهره گیری از فناوری های ساده حواس افزا و ابزارهای تعاملی برای غنی سازی تجربه یادگیری حسی در بسترهای آموزشی رسمی و غیررسمی است؛ به گونه ای که فرآیند یادگیری، از ساحت نظری به تجربه محیط زیستی و ادراک میان حسی در بسترهای واقعی چون باغ مدرسه، میراث آبی محلی یا کارگاه های میدانی تعمیم یابد. همچنین، با در نظر گرفتن اقتضائات اقلیمی، فرهنگی و تربیتی مناطق مختلف ایران، الگوهای بومی مدیریت منابع آب در قالب پروژه های درسی، داستان های محلی و کارپوشه های تحقیقاتی، در هسته یادگیری قرار گرفته اند. در نتیجه، این برنامه درسی، الگویی بین رشته ای، بوم سازگار و تحولی برای ارتقاء ظرفیت های محیط زیستی دانش آموزان فراهم می آورد و پیوندی نوآورانه میان دانش سنتی و دانش آموزشی معاصر با تاکید بر تجارب حسی و ادراکی برقرار می سازد.

کلیدواژه ها:

آموزش رسمی محیط زیست ، آموزش اثربخش ، آموزش آب ، برنامه درسی بوم مبنا ، یادگیری چندحسی