تعیین الگوی کشت بهینه با رویکرد توسعه زعفران و به کارگیری روش های نوین آبیاری در شرایط کم آبی

منابع آب به عنوان یکی از مهم ترین نهاده های تولید کشاورزی، در سال های اخیر با محدودیت هایی از طریق تغییر اقلیم و بهره برداری بی رویه مواجه شده اند. این امر ضرورت بهینه سازی در الگوی کشت و ارتقای بهره وری آب را نشان می دهد. هدف این مطالعه بررسی اثر تغییر روش های آبیاری و سناریوهای کاهش میزان آبیاری بر عملکرد و سود خالص از کشت محصولات درون الگوی کشت دشت همدان - بهار با تاکید بر زعفران به عنوان محصول راهبردی در افزایش تاب آوری کشاورزی است. داده های موردنیاز برای این بررسی از طریق پرسشنامه و مصاحبه میدانی با کشاورزان دشت همدان - بهار در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ گردآوری شد. برای شبیه سازی عملکرد محصولات، سه روش آبیاری سطحی، بارانی و قطره ای تحت سناریوهای کاهش آبیاری (۵، ۸ و ۱۰ درصد) به کار گرفته شد. نتایج شبیه سازی عملکرد محصولات به عنوان ورودی مدل برنامه ریزی ریاضی اثباتی مورداستفاده قرار گرفت تا اثر تغییرات عملکرد بر سود خالص کل بخش کشاورزی منطقه ارزیابی شود. یافته ها نشان داد که عملکرد محصولات در سه روش آبیاری تفاوت داشته و در شرایط سناریوی ۱۰ درصد کاهش آبیاری، اغلب محصولات با افت عملکرد مواجه شدند؛ بنابراین، زعفران به دلیل نیاز آبی پایین به الگوی کشت منطقه افزوده شد. مقایسه روش های آبیاری بیانگر آن بود که سامانه قطره ای در تمامی سناریوها نسبت به آبیاری سطحی و بارانی برتری داشت و توانست افت عملکرد و سود را به طور قابل توجهی جبران کند. نتایج اقتصادی شبیه سازی شده نشان داد که توسعه سطح زیرکشت زعفران در کنار استفاده از روش های آبیاری مختلف، موجب جبران کاهش سود ناشی از کم آبی و حتی افزایش سود خالص کشاورزی در برخی سناریوها نسبت به وضعیت پایه شد؛ بنابراین، ترکیب توسعه کشت زعفران در الگوی کشت و به کارگیری آبیاری قطره ای می تواند به عنوان راهبردی پایدار و اقتصادی برای مدیریت منابع آب و ارتقای تاب آوری کشاورزی دشت همدان - بهار توصیه شود.

کلیدواژه ها:

راهبردهای سازگاری ، تغییر الگوی کشت ، تاب آوری اقتصادی ، دشت همدان - بهار ، کشاورزی پایدار